AI in de curatorenpraktijk: het gebruik loopt voor op de kaders

Bijna tweederde van de Amsterdamse curatoren gebruikt AI al bij de afwikkeling van faillissementen. Dat blijkt uit een survey onder 56 curatoren, ruim 70% van het arrondissement, gepubliceerd in het Tijdschrift voor Curatoren. Tegelijk vindt de helft van diezelfde curatoren dat er op dit moment onvoldoende juridische en ethische kaders zijn om AI verantwoord in te zetten. De praktijk loopt dus voor op de regels.

AI in de curatorenpraktijk: het gebruik is er al

De cijfers laten weinig ruimte voor twijfel. Ongeveer 80% van de respondenten noemt zichzelf goed tot zeer goed bekend met AI, en 62,5% zet het daadwerkelijk in bij faillissementen. Het grootste deel werkt met generieke tools als ChatGPT en Microsoft Copilot. Daarnaast is er een kleine kopgroep die al gespecialiseerde legal tech gebruikt, zoals Harvey, SAGA en Zeno.

De grootste meerwaarde verwachten curatoren bij het oorzaken- en rechtmatigheidsonderzoek: 68% noemt dat als het onderdeel waar AI het meest kan bijdragen. De verwachting verschuift daarmee van AI als hulp bij tekst naar AI als instrument voor inzicht, zoals het scannen van bankafschriften op onregelmatigheden en het herkennen van patronen in financiële data.

Wat ons bij TIL opvalt, is de kloof tussen de respondenten. De ene curator geeft aan niets van AI te weten, de andere deelt een uitgewerkte standaardprompt van een pagina lang met veiligheidsinstructies. Diezelfde tweedeling zit in de gebruikte tools. Wie een ruim IT-budget heeft, koopt dure legal tech in. Wie dat niet heeft, werkt met gratis modellen. Het risico is dat het IT-budget van het kantoor gaat bepalen hoe grondig een faillissement wordt afgewikkeld.

De paradox die de survey blootlegt

Hier zit het meest opvallende punt. Curatoren willen AI juist inzetten voor waarheidsvinding: oorzakenonderzoek, het controleren van administraties, het narekenen van cijfers. En tegelijk noemt 64% de betrouwbaarheid van AI, met name het risico op hallucinaties, als de belangrijkste belemmering. Curatoren zetten AI dus in op precies het terrein waar generatieve modellen het zwakst presteren: feitelijke en rekenkundige precisie.

Een taalmodel heeft geen begrip van waarheid. Het voorspelt welk woord waarschijnlijk volgt en kan zo plausibel klinkende, maar verzonnen informatie produceren. Bij faillissementen gaat het om bedragen, data en transacties die kloppen of niet kloppen. Een overtuigend geformuleerde fout is daar gevaarlijker dan een fout die er ook fout uitziet. We schreven eerder over AI-slop: output die goed klinkt maar inhoudelijk niets toevoegt. In de curatorenpraktijk wordt dat een meetbaar risico zodra die output in een verslag belandt.

Het artikel waarin de surveyresultaten staan, illustreert het punt op een onbedoelde manier. De redactie meldt in een naschrift dat de tekst volledig met generatieve AI is opgesteld, via een samenspel van Claude, ChatGPT en Gemini, en wijst de lezer expliciet op mogelijke onjuistheden en een gebrek aan nuancering. Een stuk dat waarschuwt voor de feilbaarheid van AI, is zelf door AI geschreven en met een voorbehoud gepubliceerd. Dat is geen diskwalificatie van het onderzoek, want de surveydata zijn van de auteurs. Het laat wel zien hoe normaal het inmiddels is om de pen aan een model te geven, en hoe belangrijk de menselijke controle daarna wordt.

De verantwoordelijkheid ligt nu al bij de curator

Voor curatoren bestaat nog geen eigen gedragsrichtlijn voor AI. Uit de survey blijkt dat 64% er wel een wenselijk vindt. Dat ontbreken van een richtlijn betekent niet dat er geen kader is.

De Europese AI-verordening legt sinds 2 februari 2025 een plicht tot AI-geletterdheid op aan iedere organisatie die professioneel AI gebruikt. Nationale toezichthouders gaan hier vanaf augustus 2026 op handhaven. De verordening maakt ook duidelijk dat de verantwoordelijkheid bij de professionele gebruiker ligt. Een curator kan zich niet verschuilen achter de output van een systeem.

Andere beroepsgroepen lopen voorop. De Nederlandse Orde van Advocaten publiceerde eind 2025 aanbevelingen waarin de advocaat eindverantwoordelijk blijft voor het advies, output altijd handmatig moet verifiëren en alleen tools mag gebruiken die bronvermelding bieden. De Orde kondigde inmiddels kantoorinspecties aan op punten als anonimisering van dossiers en de controle van AI-output. We bespraken die aanbevelingen, en de opvallende eis om cliënten vooraf toestemming te vragen, in een eerdere analyse.

Dat dit geen theorie is, blijkt uit de rechtspraak. In een erfeniszaak bij de rechtbank Noord-Nederland beriep een advocaat zich op Hoge Raad-uitspraken die niet bleken te bestaan, compleet met valse ECLI-nummers. Een curator die een verzonnen verwijzing of een onjuist berekend bedrag opneemt in een verslag aan de rechter-commissaris, loopt hetzelfde risico. De survey raakt daarmee aan een aansprakelijkheidsvraag die nog niemand scherp heeft beantwoord: wie draagt het risico als de AI een onregelmatigheid mist of er een verzint?

Wat betekent dit voor jou?

Het belangrijkste is dat je AI inzet voor wat het goed kan en weghoudt van wat het niet kan. Laat een model administratie structureren, een eerste samenvatting maken of een overzicht van aandachtspunten opstellen. Trek geen feitelijke of cijfermatige conclusie op gezag van het model.

Bouw een vaste controlestap in. Bestaat de aangehaalde uitspraak echt? Klopt het bedrag als je het zelf narekent? Komt de bron uit een verifieerbare vindplaats? Neem geen ongecontroleerde output over in een stuk dat naar de rechter-commissaris of de rechtbank gaat, want de eindverantwoordelijkheid voor de inhoud blijft bij jou.

Let op vertrouwelijkheid. Boedeldata en privacygevoelige informatie horen niet in een publieke tool die de invoer hergebruikt. In de survey weegt de operationele druk vaak zwaarder dan de privacyzorg, terwijl het beroepsgeheim en de AVG hier direct in het geding zijn.

Wacht ten slotte niet op een formele richtlijn. Je kunt nu al vastleggen welke tools je gebruikt, waarvoor, en wie de output controleert. Dat is precies wat de AI-verordening van je vraagt, en het maakt je werk aantoonbaar zorgvuldig op het moment dat een toezichthouder of rechter ernaar vraagt.

Aan de slag met je eigen kader

De trein is vertrokken, om de auteurs van het onderzoek te parafraseren. De curatoren die nu voorop willen lopen, hebben geen kant-en-klare richtlijn nodig om te beginnen. Ze hebben een werkbaar eigen kader nodig: afspraken over welke tools mogen, hoe output wordt geverifieerd en hoe vertrouwelijke gegevens worden beschermd.

Daar helpen wij bij. Met onze dienst AI-beleid & compliance stellen we samen met jouw kantoor een AI-gebruikersbeleid op, toetsen we het aan de AI-verordening en de beroepsnormen, en vertalen we toezicht naar afspraken die in de dagelijkse praktijk standhouden. Plan een gesprek en zet je eerste kader op voordat het gebruik je inhaalt.