Elke keer dat een taalmodel een juridische tekst inkort of aanscherpt, verdwijnen er voorbehouden. Wat overblijft zijn zinnen met de vorm van een harde regel, waar de onderliggende rechtsregel een afweging van omstandigheden is. Opvallend genoeg maakt het model die fout ook in teksten waarin het dezelfde fout zojuist zelf heeft aangewezen. In deze Legal Prompt van de Week laten we zien hoe dat gebeurt, met een voorbeeld uit een artikel over artikel 50 van de AI-verordening. We introduceren de Stelligheidsscan, die elke absolute formulering opspoort en een preciezere formulering voorstelt, en een herschrijfprompt die voorbehouden laat staan.

De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelde op 14 oktober 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:6088) dat een Leidse rechtenstudent niet heeft gefraudeerd met zeven door AI verdraaide of verzonnen verwijzingen op zesendertig voetnoten, omdat hij een plausibele verklaring gaf en de juiste bronnen al in een eerdere versie van vóór het AI-gebruik stonden. Fraude moet buiten redelijke twijfel vaststaan, en onzorgvuldigheid laat de Afdeling over aan de examinator, die er gevolgen voor het cijfer aan kan verbinden. Volgens TIL corrigeert de uitspraak vooral het CBE, dat de verklaring aannemelijk vond en toch een fraudemaatregel handhaafde, terwijl de eerdere fraudes van de student de bewijslat niet verlaagden. Het verschil met de Rotterdamse zaak van augustus zit in de herkomst van het werk: AI als bewerker van eigen bronnen tegenover AI als leverancier van de bronnenlijst. Voor juristen biedt dat onderscheid weinig bescherming, omdat rechter en tuchtrechter de onzorgvuldigheid zelf aanrekenen, zodat iedere verwijzing na een AI-bewerking opnieuw gecontroleerd moet worden, de versie van vóór de AI-stap bewaard blijft en organisaties in hun AI-beleid het onderscheid tussen onzorgvuldigheid en integriteitsschending vastleggen.

Moonlit heeft met Moonlit Commentaries een gratis bibliotheek met artikelsgewijs wetscommentaar gelanceerd, die begint met indirecte belastingen en daarna gegevensbescherming behandelt. Elk commentaar wordt door Moonlits eigen AI uit primaire bronnen opgesteld, beoordeeld door met naam genoemde fiscalisten, voorzien van een peildatum en herzien wanneer het recht verandert, terwijl elke conclusie met één klik naar de officiële bron leidt. TIL ziet het gezag van zo'n commentaar verschuiven van de auteur naar de controle door redacteuren en de herleidbaarheid van elke conclusie. Kanttekeningen zijn dat de beoordeling door een kleine groep mensen gebeurt en dat AI-assistenten via de MCP-koppeling op door AI geschreven commentaar kunnen leunen, terwijl het gewicht van zulk commentaar bij rechter, Belastingdienst en tuchtrechter nog onduidelijk is. Organisaties doen er goed aan in hun AI-beleid vast te leggen dat medewerkers conclusies uit de primaire bron halen, de peildatum en gebruikte passage bewaren, niet-beoordeelde secties als gewone AI-output behandelen en vragen via een chatbot zonder dossierfeiten stellen.

Per 8 oktober 2026 heeft de Autoriteit Persoonsgegevens een directie Toezicht en Coördinatie AI/Algoritmes, met een afdeling voor risicoanalyse en coördinatie en een afdeling die het markttoezicht op de AI-verordening voorbereidt. De AP is nog niet aangewezen als markttoezichthouder, omdat de Uitvoeringswet AI-verordening ruim een jaar na de Europese deadline van 2 augustus 2025 nog niet in werking is. De verplichtingen uit de verordening gelden intussen rechtstreeks, waarbij de digitale omnibus de hoog-risico-eisen uit bijlage III naar 2 december 2027 verschoof en per 2 december 2026 een nieuw verbod op AI voor niet-consensuele intieme beelden toevoegde. TIL leest de nieuwe directie als een teken dat de tussenperiode niet vrijblijvend is, omdat de AP al via de AVG toezicht houdt, voorlichting als toezichtsinstrument inzet en straks vooral op documentatie zal toetsen. Organisaties doen er goed aan nu hun AI-systemen te inventariseren, AI-geletterdheid en leveranciersstukken vast te leggen en hun AVG- en AI-documentatie op elkaar af te stemmen.

AI automatiseert het routinewerk waarmee junior juristen traditioneel hun juridisch oordeel opbouwden, en volgens onderzoek van Positive Group met Harvard-onderzoekers heeft nog geen organisatie een sluitend antwoord op dat verlies van oefenstof. Het Advocatenblad laat zien hoe de advocatuur reageert: eerst zelf nadenken, AI als sparringpartner gebruiken, en in de Beroepsopleiding bij elke opdracht verantwoorden hoe AI is ingezet en gecontroleerd. TIL leest daarin dat controleren de nieuwe oefenstof is, terwijl een junior alleen kan beoordelen wat hij in principe zelf had kunnen maken, zodat een basis aan eigen productiewerk nodig blijft. Werkwijzen waarin dossierstukken door AI gaan zijn alleen verantwoord in een afgeschermde omgeving met verwerkersovereenkomst en zonder training op de invoer, terwijl oefenen prima kan met fictieve casussen en openbare rechtspraak. Organisaties kunnen onder de maatregelenplicht van artikel 4 AI-verordening vastleggen welke taken junioren eerst zonder AI doen, een verantwoordingsformulier naar BA-model invoeren en per tool bepalen waar dossierstukken mogen worden verwerkt.

NautaDutilh ontwikkelt met Bluefield eigen AI-toepassingen, waarbij advocaten en engineers samenwerken met de eigen data van het kantoor als aanvulling op ingekochte tools, onder leiding van onder anderen Elgar Weijtmans en Niels de Jong, afkomstig van HVG Law. De stap past bij stijgende kosten van legal AI sinds Legora voor zijn duurste product overstapte op betaling naar verbruik, al blijft een eigen platform doorgaans afhankelijk van dezelfde taalmodellen en hun verbruikstarieven. Wie zelf een AI-systeem ontwikkelt en onder eigen naam in gebruik neemt, ook alleen intern, is onder artikel 3 van de AI-verordening aanbieder, met verplichtingen die zwaarder worden naarmate de toepassing in een hogere risicocategorie valt of met cliënten communiceert. Het gebruik van eigen data vraagt een scherp onderscheid tussen knowhow en dossierstukken, omdat hergebruik van cliëntgegevens voor ontwikkeling een verenigbaarheidstoets onder de AVG en waarborgen voor de geheimhouding vereist. Organisaties die deze route overwegen, leggen vooraf hun rol per toepassing, de toegestane bronnen, het contract met de modelaanbieder, het verbruiksbudget en het eigenaarschap per toepassing vast.

De Autoriteit Persoonsgegevens startte op 8 oktober 2026 de directie Toezicht en Coördinatie AI/Algoritmes, met een afdeling voor coördinerend algoritmetoezicht en een afdeling die het markttoezicht onder de AI-verordening voorbereidt. De formele bevoegdheden voor dat markttoezicht volgen met de Uitvoeringswet AI-verordening, waarvan de indiening bij de Tweede Kamer nu voor het tweede kwartaal van 2027 is gepland, zodat inwerkingtreding op zijn vroegst eind 2027 valt. Intussen gelden de verboden, de plicht tot AI-geletterdheid en de transparantieverplichtingen rechtstreeks, en gaan de hoog-risicoregels uit bijlage III op 2 december 2027 in. Met de FRIA-pilot, de voorbereiding van de AI-sandbox met de RDI en het testen van AI-systemen geeft de AP de normen nu al invulling, waardoor haar handreikingen de maatstaf voor later toezicht worden. Organisaties doen er goed aan nu hun AI-toepassingen te classificeren, af te wijken van AP-lezingen alleen met vastgelegde motivering, leveranciers contractueel te verplichten tot documentatie en logs, en voor de advocatuur de afstemming tussen AP en dekens te volgen.

ChatGPT bestaat uit Chat, waar je per vraag GPT-6 met een denkniveau van Instant tot en met Extra High of de Pro-optie kiest, en Work, waar je taken uit handen geeft en uit een eigen modelmenu kiest; in de desktop-app en de browser wissel je tussen die twee met een schakelaar. Onder Instant tot en met Extra High draait GPT-6 Sol op betaalde abonnementen en GPT-6 Luna op Free en Go, terwijl Pro draait op GPT-6 Astra, het zwaarste model van OpenAI, gebouwd om werk in veel stappen over te nemen, met extra toezicht dat een taak kan pauzeren en met een hoog verbruik. Voor juridisch werk volstaat Instant voor uitleg en tekstwerk zonder oordeel, horen onderzoeksvragen en het wegen van argumenten op Medium of High, zijn Extra High en Pro bedoeld voor analyses waarop High tekortschiet, en is GPT-6.1 Sol in Work het logische startpunt voor notities en presentaties uit openbare bronnen. Op Plus en Pro schakelt Instant sinds 14 september niet meer vanzelf op, terwijl het abonnement bepaalt welke opties beschikbaar zijn en of OpenAI de invoer standaard voor training mag gebruiken. Organisaties doen er goed aan in hun AI-beleid een denkniveau per taaksoort vast te leggen in plaats van modelnamen, het gebruik van Pro en Astra te regelen, model, denkniveau en broncontrole bij dossierwerk te laten noteren en werkgebruik te beperken tot zakelijke abonnementen.

Wie juridisch schrijft, bedenkt geregeld een eigen begrip voor een categorie die in wet en rechtspraak nog geen naam heeft. Een taalmodel kan zo’n werkbegrip niet onderscheiden van gevestigde leer. Het neemt de term in herschrijvingen over alsof hij vaststaat, en zoekt er desgevraagd een bron bij die er niet is. In deze Legal Prompt van de Week laten we aan de hand van een voorbeeld uit het strafrechtelijke ambtenaarsbegrip zien hoe dat gaat. We introduceren de Begrippenscan: een prompt die elk vakbegrip in je tekst indeelt naar wet, rechtspraak of literatuur, met een verplichte categorie voor begrippen zonder verifieerbare bron. Met twee aanvullende prompts controleer je of je eigen begrip goed is geïntroduceerd en of het een herschrijving overleeft.