Claude en ChatGPT in juni 2026: de eerlijke verschillen

Twee dingen vooraf. Wij werken bij TIL zelf vooral met Claude, en dat kleurt onze ervaring; in deze blog leggen we die naast bredere bronnen. En we gaan ervan uit dat je geen vertrouwelijke clientstukken in een algemeen taalmodel zet. Waar een voorbeeld in de buurt van een dossier komt, lees dan: geanonimiseerd of geabstraheerd, en voor echte dossiers eerst een veilige omgeving met de juiste afspraken.

De vraag welke AI-assistent de beste is, krijgen wij bij TIL bijna wekelijks. Het eerlijke antwoord in 2026 is dat er geen algehele winnaar is. ChatGPT van OpenAI en Claude van Anthropic zijn allebei chatprogramma's waarmee veel kenniswerkers, en steeds meer juristen, dagelijks werken. Ze leveren op de meeste taken werk van vergelijkbaar niveau, en de verschillen zitten vooral in de uitersten en in de extra functies eromheen. Welke het beste past, hangt af van het soort werk dat je doet en van de toon die je nodig hebt.‍ ‍

Je hebt geen technische kennis nodig om die keuze te maken. In deze blog lopen we de verschillen langs in gewone taal: hoe de twee schrijven, hoe betrouwbaar ze zijn, waar elk sterker in is, en wat ze kosten. We zetten de belangrijkste verschillen daarna in een kort overzicht. Tot slot behandelen we het zelf automatiseren en het bouwen van kleine hulpjes, en delen we onze eigen keuze. Bij elk onderdeel houden we de grens van het beroepsgeheim in beeld, want die bepaalt voor een jurist vaak meer dan de techniek zelf.‍ ‍

De huidige modellen

Onder elk chatprogramma zit een taalmodel, de techniek die de antwoorden maakt. ChatGPT draait sinds eind april 2026 standaard op GPT-5.5. Bij Claude is Opus 4.8 sinds 28 mei 2026 het dagelijkse model, en op 9 juni 2026 kwam daar Claude Fable 5 bovenop, het eerste publiek beschikbare model uit Anthropics zwaardere Mythos-klasse. Met Opus 4.5 in november 2025 en Opus 4.6 in februari 2026 bouwde Claude een meetbare voorsprong op bij kenniswerk, en met GPT-5.5 heeft OpenAI dat gat grotendeels gedicht.‍ ‍

Fable 5 tilt de bovengrens verder op. Anthropic meldt dat het op het eigen kantoorwerk Opus 4.8 verslaat en opdrachten 25 tot 30 procent sneller afrondt, en dat het sterker is in software, kenniswerk en beeldtaken dan onder meer GPT-5.5 (verslag). Twee kanttekeningen horen erbij. De toegang is voorlopig beperkt: tot 23 juni 2026 kunnen betalende abonnees erbij, daarna verschuift het naar een verbruiksmodel, en verder loopt het via de API en zakelijke pakketten (toelichting). En het model heeft harde veiligheidsgrenzen: bij gevoelige onderwerpen zoals cybersecurity en biologie blokkeert het zijn antwoord en valt het terug op Opus 4.8.

Pas die ranglijsten met zorg toe. Benchmarks zijn gevoelig voor de opzet en de selectie van taken, per test wint een ander model, en de cijfers van Fable 5 en Opus 4.8 komen van Anthropic zelf en missen nog onafhankelijke toetsing. GPT-5.5 scoort juist beter op onder meer snelheid, het aansturen van andere software en bepaalde agenttests, en rondt sommige opdrachten met minder stappen af (vergelijking). Voor je eigen praktijk zegt een test op je eigen soort werk meer dan welk getal dan ook.

Waar Claude beter aansluit bij juridisch werk

Het begint bij schrijfkwaliteit. Claude schrijft standaard formeel en rustig, met een toon die dicht bij het Nederlandse juridische register ligt, en reviewers noemen het sterker wanneer het doel echte analytische diepgang is. ChatGPT schrijft prima, maar grijpt zonder duidelijke instructie sneller terug op een neutraal, licht Amerikaans kantoorsjabloon. Met een goede instructie schrijven beide overigens een nette juridische toon; het verschil zit in hoeveel sturing je daarvoor nodig hebt.

Daarnaast gaat Claude behoedzamer om met onzekerheid: het meldt vaker dat het iets niet weet of geen bron kan raadplegen, terwijl ChatGPT vaker toch een antwoord construeert. Dat is een reden waarom Claude de voorkeur krijgt in juridisch, financieel en onderzoeksintensief werk. Bij zeer lange teksten is het verschil merkbaar: bij stukken van tientallen pagina's merk je weinig, maar bij honderden pagina's in één keer vindt Claude details consistenter terug, terwijl ChatGPT dan sneller samenvoegt of iets overslaat (praktijkvergelijking). In onze eigen praktijk en in vakmedia zien we dat veel juristen om die redenen naar Claude neigen, al is dat een observatie en geen marktonderzoek, en komen de duidelijkste signalen van vroege gebruikers in plaats van de hele markt.

Waar ChatGPT sterker is

ChatGPT is veelzijdiger, en op een paar punten heeft dat voor juristen echte meerwaarde. Het maakt en bewerkt beelden, voert gesproken gesprekken en maakt video, waar Claude zich vooral op tekst richt; je kunt er bijvoorbeeld een processchema als afbeelding laten maken. Voor opleidingsmateriaal is het praktischer, met slides, gesproken uitleg en video binnen één omgeving. En het is sterk in agent-achtige taken, waarbij het zelf knoppen bedient en stappen in software uitvoert, iets waar OpenAI met GPT-5.5 nadrukkelijk op inzet (aankondiging).

Daarbij heeft ChatGPT het grootste bereik, met de meeste gebruikers, veel Nederlandstalige voorbeelden en koppelingen aan andere programma's. Je kunt er eigen versies met vaste instructies in maken, de custom GPT's, en die openbaar publiceren in de GPT Store zodat anderen ze gebruiken; een Claude-Project blijft privé of hooguit binnen je team. ChatGPT onthoudt bovendien standaard gegevens uit eerdere gesprekken, terwijl die geheugenfunctie bij Claude beperkter is. Voor presentaties, visueel bewijs, clientcommunicatie met beeld en interne kennisdeling is ChatGPT daarmee vaak de handiger keuze.‍ ‍

Office, koppelingen en prijs

In je Office-programma's zijn beide inmiddels aanwezig, op een andere manier. De techniek van ChatGPT zit via Microsofts eigen hulp Copilot ingebouwd in Word, Excel, PowerPoint, Outlook en Teams. Claude verscheen later, maar is sinds mei 2026 als invoegtoepassing beschikbaar in Word, Excel en PowerPoint, met Outlook in test, te installeren via de Microsoft-marktplaats en op de betaalde abonnementen. Een opvallend verschil is dat Claude je gesprek meeneemt als je tussen die programma's wisselt, zodat het in PowerPoint nog weet wat je in Word of Excel deed, terwijl je dat bij Copilot per programma opnieuw opbouwt. In Word zet Claude zijn aanpassingen bovendien als bijgehouden wijzigingen klaar, zodat je ze net als bij een collega kunt accepteren of weigeren.‍ ‍

Twee dingen die juristen vaak over het hoofd zien. Het eerste is hoeveel tekst een model in één keer aankan: Claude houdt ongeveer een boek aan tekst vast, terwijl ChatGPT op het reguliere abonnement minder ver komt, wat meetelt bij hele lange stukken. Het tweede is de prijs: beide kosten rond de twintig euro per maand voor het reguliere abonnement, en het verschil zit pas in de zwaardere abonnementen, waar het topabonnement van Claude goedkoper uitvalt dan dat van ChatGPT (prijsoverzicht). Voor snelle opzoekvragen op het web voelt de zoekfunctie van ChatGPT wat directer ingebouwd.

Welke tool waarvoor het handigst is‍ ‍

Kort samengevat ligt Claude meer voor de hand bij het doorgronden van lange openbare teksten en rechtspraak en bij genuanceerd schrijven, met een lichte voorkeur. ChatGPT ligt meer voor de hand bij het maken van presentaties, beeld, spraak en video, en bij een herbruikbare assistent die je openbaar wilt delen. Voor openbare legal research als startpunt maakt het weinig uit welke je pakt. Voor vertrouwelijke dossiers is geen van beide geschikt zonder een veilige, afgeschermde omgeving.

Data in de EU

Voor juristen en functionarissen voor gegevensbescherming is de inhoudelijke kwaliteit van het model pas stap twee. Stap één is waar je data feitelijk doorheen loopt en onder welk recht die infrastructuur valt. Strikt binnen de EU blijven is lastig, omdat zowel OpenAI als Anthropic Amerikaanse aanbieders zijn en veel AI-infrastructuur op grote cloudplatformen draait. In de praktijk zijn er twee bruikbare routes, want de grote modellen zoals GPT-5.5 en Opus 4.8 kun je niet zelf op je eigen servers draaien.

De eerste route is direct gebruik via de eigen omgeving van de aanbieder. Hier zit het duidelijkste verschil tussen de twee. OpenAI biedt voor ChatGPT Enterprise, Edu en de API een EU-dataresidentie, inclusief verwerking in een Europese regio, terwijl Claude rechtstreeks bij Anthropic standaard via Amerikaanse infrastructuur loopt en die EU-optie niet kent.

De tweede route loopt via een Europees datacenter van een cloudplatform, en dat is voor Claude juist de manier om je verwerking wel volledig binnen EU-datacenters te houden. Via AWS Bedrock of Google in een EU-regio zoals Frankfurt, Ierland of Stockholm worden je vragen en antwoorden binnen die regio verwerkt en opgeslagen, en gebruikt Anthropic je invoer niet om het model te trainen. Je verwerkersovereenkomst sluit je dan met de cloudprovider in plaats van met Anthropic. ChatGPT-modellen draai je op vergelijkbare wijze via Azure in een EU-regio. Let op dat dit voor Claude via Microsoft Foundry nog niet geldt, want die route stuurt de verwerking nog steeds naar de servers van Anthropic (toelichting).‍ ‍

Ook met die EU-route blijft er een juridisch restrisico. Dat gaat minder over de plek van de data en meer over de vraag wie er onder welk recht bij zou kunnen. De cloudprovider en de aanbieder hebben een Amerikaans moederbedrijf, en op grond van wetten als de CLOUD Act en FISA kunnen Amerikaanse autoriteiten in theorie toegang tot data vorderen, ook als de servers in Frankfurt staan. Daarnaast kunnen supportmedewerkers bij storingen bij systemen komen, en houden systemen logbestanden bij die elders bewaard kunnen worden. Daarom leun je op de Standard Contractual Clauses en hoort er een Transfer Impact Assessment bij: een beoordeling waarin je het recht van het ontvangende land afweegt tegen je eigen waarborgen en vastlegt waarom de opzet aanvaardbaar is. Versleuteling, strakke toegangsrechten en het zo beperkt mogelijk invoeren van persoonsgegevens verkleinen dat risico verder. Voor wie de hoogste mate van soevereiniteit zoekt, is er de AWS European Sovereign Cloud, al draaien de Claude-modellen daar nog niet op.

Je kunt dus niet kort zeggen dat ChatGPT beter geregeld is dan Claude of andersom. Voor een organisatie die strikt binnen de EU wil blijven, gaat de keuze minder over het merk en meer over de vraag via welke cloudomgeving je dit draait, met welke verwerkersovereenkomst en welke maatregelen tegen doorgifte. Geen van beide aanbieders biedt een AVG-vrije zone: je moet zelf ontwerpen, beperken en documenteren.

Deep research

Beide hebben een functie die zelfstandig het web doorzoekt en daarvan een verslag met bronnen maakt. Bij ChatGPT heet dit deep research, bij Claude de Research-modus, en ze zitten op het reguliere abonnement van rond de twintig euro, met een maandlimiet op het aantal volledige onderzoeken. Voor verkenning is het bruikbaar: het Vals AI Legal Research-rapport liet zien dat algemene AI met webtoegang rond de 80 procent juistheid haalt, vergelijkbaar met gespecialiseerde juridische tools.

Dat getal verdient nuance. Het hangt af van wat er op het web vindbaar is, en voor Nederlands en Europees recht is dat minder volledig dan voor Amerikaanse bronnen, terwijl gespecialiseerde tools uit gecureerde databanken putten. ChatGPT en Claude kiezen bovendien zelf welke bronnen ze pakken, en die selectie verschilt, wat de uitkomst beïnvloedt. De zwakte zit bovendien in wat het model mist: toen ChatGPT deep research rechtspraak rond Section 230 in kaart bracht, klopten de gevonden uitspraken, maar sloeg het een vol jaar aan beslissingen over dat de status van de wet had veranderd. Gebruik de functie als startpunt en controleer elke verwijzing tegen de primaire bron.

Zelf werk automatiseren en bouwen

Twee nieuwere manieren van werken verschuiven het werk van vragen stellen naar zelf laten doen. Met Claude Cowork wijs je een map op je computer aan en laat je Claude meerstaps-taken uitvoeren, zoals losse aantekeningen tot een eerste concept verwerken of gegevens uit een stapel stukken halen. Daarnaast kun je met beide kleine hulpjes laten bouwen zonder te programmeren, ook wel vibecoden genoemd: je beschrijft in gewone taal wat een tool moet doen, en het model schrijft de techniek erachter. Bij Claude gebeurt dat met Claude Code, bij ChatGPT met Codex, dat sinds 2 juni 2026 met de functie Sites een hulpje of dashboard vanuit een prompt bouwt en via een link deelt. Juristen maken hiermee bijvoorbeeld een controle op ontbrekende standaardclausules of een vergelijker voor privacyverklaringen.

Zie deze hulpjes als een proef om een idee te testen. Voor echt gebruik in een zaak zijn ze nog niet bedoeld, en de grootste winst is dat je scherper krijgt wat je zelf nodig hebt. De grens van het beroepsgeheim is hier streng: Cowork krijgt toegang tot je lokale bestanden en een zelfgebouwd hulpje draait zelden in een omgeving die aan je beroepsregels voldoet. Werk dus met geanonimiseerde of openbare gegevens en houd echte dossiers erbuiten zolang er geen veilige, afgeschermde omgeving omheen staat.‍ ‍

Onze keuze, en hoe jij de jouwe maakt

Wij zijn bij TIL overgestapt op Claude, vooral om de schrijfstijl, die met weinig bijsturing dicht bij ons eigen register komt. Dat is een persoonlijke keuze en geen oordeel dat ChatGPT slechter werk levert; voor visueel werk, opleidingsmateriaal en clientcommunicatie met beeld pakken wij geregeld ChatGPT. De beste manier om zelf te kiezen is beide een week op je eigen soort taken te testen en te kijken welke output je het minst hoeft te herschrijven.

Geen enkel algemeen model haalt op dit moment het niveau om zelfstandig betrouwbaar juridisch werk af te leveren, zoals wij beschreven in onze analyse van AI bij het opstellen van contracten. De tuchtrechtelijke verantwoordelijkheid voor de output blijft bij jou, en onder de AI-verordening geldt een plicht tot effectief menselijk toezicht op elke uitkomst.

Wil je dat je team weet welk model het voor welke taak inzet, hoe het deep research veilig gebruikt en waar de grens van het beroepsgeheim ligt, dan loop je die keuzes door in onze training Praktische AI-tools voor juristen.