Elke week delen we op onze website de Legal Prompt van de Week om juristen te inspireren bij het gebruik van taalmodellen in hun dagelijkse werk. Of je nu op zoek bent naar een nieuwe invalshoek, een efficiëntere manier om informatie te analyseren of een innovatieve aanpak voor juridische vraagstukken, onze prompts helpen je slimmer gebruik te maken van taalmodellen en AI. Deze week gaat het over een fout die er in je voetnoten keurig uitziet: een verwijzing naar een artikel dat inmiddels anders luidt, een ander nummer heeft of helemaal niet meer bestaat. In deze editie introduceren we de Peildatumprompt. Volg ons via social media of schrijf je in voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.
Het web onthoudt de oude tekst
Wetgeving verandert vaker dan je bij het schrijven bijhoudt. Een artikel krijgt een nieuw lid, een drempel verdwijnt, een titel wordt opnieuw ingedeeld. De officiële wettenbank toont netjes de geldende versie met de datum waarop die ingaat. De rest van het internet doet dat niet.
Blogs, nieuwsbrieven, oude handboeken en samenvattingen blijven de tekst tonen die gold toen ze werden geschreven. Een taalmodel dat zoekt, vindt die bronnen vaak eerder dan de wettenbank, omdat ze beter vindbaar zijn en de tekst in begrijpelijke taal herhalen. En een taalmodel dat niet zoekt, kent de tekst die in zijn trainingsmateriaal het vaakst voorkwam. Dat is zelden de nieuwste versie.
Vernummerd, vervallen, gewijzigd
Drie situaties komen steeds terug.
Vernummering. Met de Wet seksuele misdrijven, in werking sinds 1 juli 2024, is de titel over zedenmisdrijven in het Wetboek van Strafrecht opnieuw ingericht. Wie in een artikel nog naar artikel 240b Sr verwijst, verwijst naar een bepaling die in de geldende tekst niet meer bestaat. Het onderwerp staat er nog wel in, onder een ander nummer. In een recente redactieronde zat precies zo’n verwijzing in een voetnoot. Niemand had het gezien, omdat het nummer zo vertrouwd klonk.
Verval. Een artikel verdwijnt en het nummer blijft leeg achter. Artikel 60a Sr is per 1 juli 2026 vervallen. Een model dat zijn kennis uit oudere bronnen haalt, citeert het zonder aarzeling.
Wijziging met een toekomstige datum. De wettenbank vermeldt bij het Wetboek van Strafrecht op dit moment een voorziene wijziging per 1 januari 2027. Wie een stuk schrijft dat in januari verschijnt, schrijft eigenlijk over twee versies tegelijk.
Waarom een peildatum het verschil maakt
Een vraag als “wat zegt artikel X?” heeft geen eenduidig antwoord. De wet heeft een tekst per datum. Zodra je die datum in de prompt zet, verandert de opdracht. Het model moet niet meer de bekendste tekst geven. Het moet de tekst geven die op die dag gold, en aangeven wat er daarna is veranderd. Daarmee dwing je het model naar de bron die een datum kent, en dat is de officiële wettenbank.
Een voorbeeld
Je legt een voetnotenapparaat met acht wetsverwijzingen voor, met peildatum 1 januari 2027 en search aan. De uitkomst ziet er zo uit:
Voetnoot 4: artikel 240b Sr
Status op peildatum: bestaat niet meer in deze vorm.
Wijziging: vernummerd per 1 juli 2024 (Wet seksuele misdrijven).
Actie: verwijzing aanpassen naar de huidige bepaling en controleren
of de inhoud nog overeenkomt.
Bron: wetten.overheid.nl, geldende versie.
Voetnoot 6: artikel 60a Sr
Status op peildatum: vervallen per 1 juli 2026.
Actie: verwijzing schrappen of herformuleren als historisch.
Voetnoot 7: artikel 51 Sr
Status op peildatum: geen wijziging gevonden ten opzichte van de
geciteerde tekst.
Let op: voor het wetboek is een wijziging voorzien per 1 januari
2027. Controleer of deze bepaling daaronder valt.Concrete prompts
Peildatumcontrole
Wanneer gebruiken: bij elk stuk met wetsverwijzingen, kort voor publicatie.
Waarvoor: verwijzingen naar vervallen, vernummerde of gewijzigde artikelen opsporen.
Hieronder staan de wetsverwijzingen uit mijn tekst.
Peildatum: [datum van publicatie].
Controleer per verwijzing, uitsluitend aan de hand van de officiële
wettenbank (wetten.overheid.nl of EUR-Lex):
1. Bestaat het artikel op de peildatum nog onder dit nummer?
2. Is het na de datum van mijn bron gewijzigd, vernummerd of
vervallen? Zo ja, per wanneer?
3. Is er een wijziging voorzien met een datum na de peildatum?
Gebruik geen blogs, samenvattingen of nieuwsberichten als bron voor
de wettekst. Als je de officiële versie niet kunt raadplegen, schrijf
dan "niet vastgesteld" en ga door met de volgende verwijzing.
Lever per verwijzing: status, datum van de wijziging, actie en bron.Geciteerde tekst naast de geldende tekst
Wanneer gebruiken: als je in je stuk letterlijk uit een wetsartikel citeert.
Waarvoor: zien of het citaat nog overeenkomt met de geldende tekst.
Hieronder staat een citaat uit een wetsartikel zoals het in mijn
tekst staat, en de tekst van hetzelfde artikel zoals ik die vandaag
uit de officiële wettenbank heb gekopieerd.
Vergelijk beide woord voor woord. Markeer elk verschil, ook een
verschil in leestekens of verwijzing naar een ander artikel.
Geef per verschil aan of het de betekenis raakt.
Gebruik uitsluitend de twee teksten die ik aanlever.Wat je zelf blijft doen
De tweede prompt is de betrouwbaarste, omdat je de geldende tekst zelf ophaalt. Het model vergelijkt dan alleen, en vergelijken kan het goed. De eerste prompt is een snelle zeef over een heel notenapparaat. Alles wat daaruit komt als gewijzigd of niet vastgesteld, controleer je zelf op wetten.overheid.nl.
Leg bij elk stuk de peildatum vast waarop je de wetsverwijzingen hebt gecontroleerd. Verschijnt het stuk later dan gepland, dan weet je welke controle je opnieuw moet doen.