Advocaat-generaal Szpunar nam op 3 november 2026 conclusie in zaak C-250/25, Like Company tegen Google, de eerste zaak over generatieve AI die bij het Hof van Justitie ligt. Zijn antwoord op de kernvraag is helder. Een AI-chatbot die een nieuwsartikel in real time ophaalt en verwerkt in een antwoord, maakt inbreuk op het persuitgeversrecht als hij technische toegangsbeperkingen omzeilt, of als de uitdrukkingsvorm van het artikel zo herkenbaar in het antwoord terugkomt dat de gebruiker het origineel niet meer hoeft te lezen. De feiten uit het artikel overnemen blijft vrij. Een conclusie is een advies aan het Hof; het arrest volgt later.
Een samenvatting over dolfijnen in het Balatonmeer
Like Company exploiteert Hongaarse webportalen met nieuwsartikelen en verdient aan advertenties. Een gebruiker vroeg Google Gemini om een samenvatting van een artikel over een zanger die dolfijnen in het Balatonmeer wil uitzetten, en noemde daarbij de website. Gemini leverde die samenvatting. Like Company stelt dat Google daarmee haar artikelen zonder toestemming heeft gereproduceerd en beschikbaar gesteld, en dat haar artikelen bovendien zijn gebruikt om Gemini te trainen. Het Hof van Justitie vat de vraag samen als de vraag of ophalen en hergebruiken door een chatbot een reproductie en een mededeling aan het publiek oplevert.
Het recht dat hier speelt is het persuitgeversrecht uit artikel 15 van de DSM-richtlijn. Dat geeft uitgevers van perspublicaties een exclusief recht op reproductie en beschikbaarstelling bij onlinegebruik door aanbieders van internetdiensten. Nederland heeft het vrijwel letterlijk overgenomen in artikel 7b Wet op de naburige rechten. Het recht is in 2019 bedacht voor nieuwsaggregatoren als Google News. De vraag is nu of het ook greep heeft op een chatbot.
Training valt buiten het persuitgeversrecht
De Hongaarse rechter vroeg ook naar het trainen van taalmodellen. Szpunar vindt die vragen niet ontvankelijk. Er is niets dat erop wijst dat de artikelen van Like Company in de trainingsdata zaten: het artikel verscheen in juli 2023 en Gemini 1.0 kwam in december 2023 uit. De samenvatting is volgens hem veel waarschijnlijker verklaard doordat Gemini het artikel op het moment van de vraag van de website haalde. Belangrijker nog: het persuitgeversrecht ziet alleen op onlinegebruik als onderdeel van een internetdienst, en training op eigen rekeninfrastructuur valt daar volgens hem niet onder (punten 46 tot en met 57).
Ten overvloede gaat hij er toch op in. Training brengt reproducties mee, en de tekst- en dataminingexceptie van artikel 4 DSM-richtlijn, in Nederland artikel 15o Auteurswet, dekt die in beginsel. Voorwaarden zijn rechtmatige toegang en het ontbreken van een opt-out. Per model moet daarnaast de driestappentoets worden gehaald, en daarvoor verwacht hij van ontwikkelaars maatregelen tegen het letterlijk reproduceren van trainingsmateriaal (punten 99 tot en met 152). Hij noemt dit zelf een voorlopig standpunt. De lidstaten zijn verdeeld: Spanje en Griekenland vinden dat training buiten de exceptie valt, Duitsland, Frankrijk, Estland en Hongarije zien het zoals hij. Over dit punt is het laatste woord dus nog niet gezegd.
RAG is wel onlinegebruik
Bij retrieval-augmented generation (RAG) zoekt de chatbot op het moment van de vraag webpagina's op, haalt tekst binnen en voegt die toe aan de opdracht voor het taalmodel. Dat gebeurt binnen de dienst en op verzoek van de gebruiker, en is dus onlinegebruik in de zin van artikel 15 (punten 167 tot en met 169).
De tekst- en dataminingexceptie helpt de aanbieder hier niet. RAG zoekt geen patronen in een grote dataset. Het haalt een specifiek stuk tekst op voor een specifiek antwoord (punt 179). De tijdelijke kopieën die daarbij ontstaan, kunnen wel vallen onder de uitzondering voor tijdelijke reproducties uit artikel 5 lid 1 Auteursrechtrichtlijn, maar alleen als het eindgebruik rechtmatig is. Dat hangt volgens Szpunar af van twee dingen: hoe de chatbot bij het artikel kwam, en hoe het antwoord eruitziet (punt 187).
Herkenbaarheid beslist, feiten blijven vrij
Het persuitgeversrecht beschermt de uitdrukkingsvorm van een artikel: opbouw, structuur en formulering. De gemelde feiten zijn vrij, en dat volgt ook uit overweging 57 van de richtlijn. Een antwoord is een reproductie als die vorm herkenbaar terugkomt, voorbij de grens van losse woorden en zeer korte fragmenten. De beslissende vraag is of de gebruiker na het lezen van het antwoord het oorspronkelijke artikel kan overslaan (punt 202). Parafraseren biedt daarbij geen uitweg; anders zou het recht met elk taalmodel te omzeilen zijn (punt 205). Een diepgravende analyse is volgens de A-G sneller herkenbaar dan een kaal nieuwsbericht.
Twee andere punten maken de conclusie scherper. Een uitgever die zijn artikelen vrij online zet, geeft daarmee geen impliciete toestemming voor gebruik door chatbots. Szpunar wijst erop dat de bots voor de zoekindex en voor het voeden van chatbots moeilijk uit elkaar te houden zijn, waardoor blokkeren de vindbaarheid in zoekmachines kan schaden (punt 228). Verder is de aanbieder alleen aansprakelijk als het overnemen bij zijn verdienmodel hoort, of als hij geen redelijke maatregelen heeft genomen, zoals het respecteren van blokkades en filters die te nauwe overeenkomst met de bron tegenhouden (punt 222).
Voor Like Company zelf pakt dat ongunstig uit. Er waren geen toegangsbeperkingen, de samenvatting gebruikte andere woorden en bevatte zelfs verzonnen details, en Google lijkt maatregelen te hebben getroffen (punt 239).
Onze lezing: de strijd verschuift naar de output
Wij lezen deze conclusie als een middenweg die het zwaartepunt verlegt van wat een AI-systeem binnenhaalt naar wat het teruggeeft. Training is in de opvatting van Szpunar grotendeels vrij, ophalen ook, zolang er geen blokkade wordt omzeild. Waar het om draait is of het antwoord het werk van de uitgever vervangt. Dat geeft uitgevers een onderhandelingspositie: wie toegang technisch afsluit, dwingt licenties af. Szpunar zegt dat ook met zoveel woorden (punt 236).
Dat raakt ook de juridische sector. Juridische AI-onderzoekstools werken grotendeels met RAG op vakliteratuur, nieuws en rechtspraak. Of een juridisch vakblad als perspublicatie kwalificeert, hangt af van de definitie in artikel 2 lid 4 van de richtlijn en is voor periodieken met eigen redactie niet uitgesloten. Dat is onze inschatting; de A-G gaat er niet op in. Het auteursrecht van de schrijvers geldt hoe dan ook. Over de verhouding tussen uitgevers, auteurs en AI schreven wij eerder in Wat mag een uitgever met AI doen met het werk van eigen auteurs?.
Aandachtspunten bij AI-onderzoekstools en eigen publicaties
Wie een juridische AI-tool inkoopt die bronnen in real time ophaalt, vraagt de leverancier welke bronnen dat zijn en op welke licentie, of de crawler blokkades en voorbehouden respecteert, en welke filters voorkomen dat antwoorden een bron vrijwel overnemen. Leg vast dat de leverancier jouw organisatie vrijwaart voor aanspraken van rechthebbenden. Die vrijwaring is waardevol omdat de A-G de aansprakelijkheid juist koppelt aan de maatregelen van de aanbieder.
Publiceert jouw organisatie zelf kennisartikelen of nieuwsbrieven, maak dan een bewuste keuze. Je kunt training en gebruik voor chatbotantwoorden uitsluiten via robots.txt, bij Google met de instructie Google-Extended, die volgens de A-G voor beide geldt (voetnoot 154). Google stelt dat dit de vindbaarheid in gewone zoekresultaten ongemoeid laat; Szpunar vindt dat nog niet vastgesteld (voetnoot 236). Controleer dat voordat je iets blokkeert.
In je eigen werk geldt een eenvoudige regel. Een chatbotsamenvatting van een vakartikel die het artikel feitelijk vervangt, neem je niet over in een memo, nieuwsbrief of publicatie. Gebruik het antwoord om de bron te vinden en citeer daarna de bron zelf. Het persuitgeversrecht richt zich op aanbieders van diensten. Het auteursrecht van de schrijver kent die beperking tot aanbieders niet.