Agentic AI praktisch uitgelegd voor juristen en fiscalisten

Door Thierry Boonstra

Al meer dan een jaar horen wij dat agentic AI eraan komt. En dat het echt anders is dan gewone AI. Als je een poging doet om te begrijpen wat agentic AI nou eigenlijk is, kom je toch vooral containerbegrippen tegen. Het kan helpen bij dataclassificatie. Het zorgt voor minder repetitief werk. Maar concrete uitwerking ontbreekt vaak.

Tegelijkertijd ben ik wel van mening dat Agentic AI of een AI agent wel degelijk serieuze impact gaat maken op onze wijze van werken. Het transformeert het gebruik van AI op initiatief van de jurist, tot een automatisch uitgevoerde taak. Die iedere keer weer met dezelfde kwaliteit wordt uitgevoerd.

Hoe werkt een AI-agent in de praktijk?

In de kern laat een AI-agent zich terugbrengen tot een beperkt aantal functionele bouwstenen die samen bepalen wat de agent doet, hoe hij handelt en binnen welke grenzen.

Een AI-agent bestaat daarbij uit vier elementen:

• Een Doel

• Een Brein

• Een Geheugen

• De Tools

Er zijn dan ook verrassend veel parallellen tussen een AI-agent en een werknemer te vinden. Alleen is de AI agent wel echt beperkt tot het doel en de tools die je hem ter beschikking stelt en zal daarbuiten geen initiatief ontplooien. Dat is ook noodzakelijk, omdat anders vraagstukken rondom verantwoordelijkheid en toezicht een andere orde zouden krijgen.

Een Doel, dat zijn de instructies voor de AI agent omschreven door de jurist.

Een Brein, dat is de LLM die is gekoppeld. Dus bijvoorbeeld ChatGPT, Claude of CoPilot.

Een Geheugen, dat is de data die we aan de agent ter beschikking stellen.

De Tools, dat zijn de computerprogramma’s waar de agent toegang toe krijgt en waar hij zelfstandig aanpassingen in kan maken.

Tegelijkertijd blijft menselijke controle essentieel. ‘Human in the loop’ en ‘guardrails’ zorgen ervoor dat de AI-agent ondersteunt binnen vastgestelde grenzen, terwijl verantwoordelijkheid en oordeel bij de professional blijven.

Een agent is geen agent

In de praktijk schrijf je zelden in een keer het perfecte memo. Er is altijd een analyse, een herlezing, een tweede paar ogen en idealiter een check op consistentie en toon. Datzelfde geldt ook voor AI agenten. Voor een goede uitkomst is het daarom logisch om met meerdere, gescheiden agenten te werken die elkaar controleren.

Door taken functioneel te scheiden — bijvoorbeeld analyse, structurering, controle en redactie — ontstaat een vorm van interne kwaliteitsborging binnen het agentensysteem. Deze opzet maakt het mogelijk om fouten, inconsistenties en ongewenste aannames eerder te signaleren, terwijl de jurist inzicht houdt in waar beslissingen tot stand komen en waar bijsturing nodig is.

Praktische use cases voor AI Agenten

Een vaste AI-agent die juridische actualiteit continu monitort, analyseert en omzet in publiceerbare duiding volgens een vooraf gedefinieerde stijl en kwaliteitsstandaard.

Een AI-agent die juridische memo’s voorbereidt volgens vaste instructies en kwaliteitscriteria, met expliciete aandacht voor aannames, risico’s en uitzonderingen.

Een AI-agent die bij de start van een due diligence automatisch inzicht geeft in wat is aangeleverd, wat ontbreekt en waar het DD-team moet beginnen.

Hoe maak je dit concreet?

De stap van experimenteren met AI naar structurele toepassing in de praktijk vraagt om meer dan tooling alleen; het vereist inzicht in hoe taken, verantwoordelijkheden en controle worden ingericht.

Ben je enthousiast geworden maar weet je niet waar te beginnen? In de live training Automatisering met AI leer je laagdrempelig hoe je terugkerende juridische of fiscale taken omzet in betrouwbare workflows, zonder afhankelijk te worden van losse prompts.

Werk je binnen Microsoft-omgevingen zoals Outlook, Teams en SharePoint? Met Copilot Studio kun je eigen AI-agents bouwen binnen het Microsoft-ecosysteem, afgestemd op jouw juridische of fiscale praktijk. Je bepaalt zelf het doel, de databronnen en waar menselijke controle nodig blijft. In onze (inhouse) cursus Copilot Studio laten we zien hoe je dit praktisch en verantwoord inricht. Ben je hierin geïnteresseerd, neem dan contact met ons op.