Wie een stuk met AI opstelt, maakt daarmee nog geen misbruik van procesrecht. Dat oordeelde het Hof van Discipline op 23 oktober 2026 in ECLI:NL:TAHVD:2026:350, een beklag tegen een deken die een verzoek om aanwijzing van een advocaat had afgewezen. De deken had het hof gevraagd om meer: een overweging over hoe dekens mogen omgaan met lange verzoeken die met AI zijn geschreven. Op die vraag geeft de uitspraak geen antwoord.
Daarmee ligt er een helder signaal voor iedereen die klachten, verzoeken of bezwaren behandelt. Het enkele feit dat een stuk met AI is gemaakt, is geen grond om het opzij te leggen. Hoe diep je moet ingaan op een lang stuk vol argumenten, beslist het hof niet.
Wat de deken vroeg over AI-gegenereerde verzoeken
De zaak zelf was weinig bijzonder. Klager had eerder een advocaat aangewezen gekregen voor hoger beroep tegen een ontruimingsvonnis. Die advocaat trok zich terug toen de eigen bijdrage onbetaald bleef. Daarna volgden nog twee aanwijzingsverzoeken op grond van artikel 13 Advocatenwet. Het hof stelt vast dat klager geen nieuwe feiten aanvoerde en dat hij voor de zes aansprakelijkheidsprocedures die hij wilde beginnen geen advocaat nodig heeft (r.o. 4.2). Het waarschuwt dat een volgend identiek beklag niet meer in behandeling wordt genomen wegens misbruik van klachtrecht (r.o. 4.3).
Interessanter is r.o. 4.4. Volgens de deken worden dekens overspoeld met zeer uitgebreide verzoeken die met AI zijn opgesteld. Zij wilde dat het hof zou uitspreken dat dekens niet op alle argumenten inhoudelijk hoeven te reageren, en dat van rechtzoekenden mag worden verlangd dat zij kort schrijven en zich beperken tot de procedure waarvoor een advocaat verplicht is.
Die zorg staat niet op zichzelf. Het FD berichtte begin dit jaar dat advocaten uren kwijt zijn aan het nalopen van AI-documenten van cliënten en wederpartijen. In Vlaanderen zien de stafhouders een groeiend aantal klachten tegen advocaten die met AI zijn geschreven: beter gestructureerd, langer en inhoudelijk vaak moeilijk te volgen, soms met verwijzingen naar regels die niet bestaan. Zij willen de drempel voor een klacht niet verhogen en vragen om gezamenlijke handvatten.
Het hof beoordeelt misbruik en laat de werkwijze liggen
Het hof antwoordt in r.o. 4.5. AI is een bestaand verschijnsel waar je moeilijk omheen kunt. Het is niet aan het hof om partijen het gebruik ervan te ontzeggen. Het doorgronden van zulke stukken is soms bijzonder lastig en tijdrovend. Er zijn grenzen, maar die zijn hier niet overschreden: klager bleef onder het maximum van vijftien pagina's per processtuk uit het procesreglement van het hof, en er bleken geen misvattingen of onjuistheden in zijn stukken te staan.
Onze lezing is dat het hof een andere vraag beantwoordt dan de deken stelde. Misbruik van procesrecht is een zware kwalificatie. De deken vroeg iets lichters: hoeveel motivering een afwijzing nodig heeft als het verzoek vol zijpaden staat. Over die tweede vraag zegt het hof niets.
De twee omstandigheden die het hof noemt, zijn ook geen algemene toets. Het hof gebruikt ze om vast te stellen dat de grenzen in deze zaak niet zijn bereikt. Wat die grenzen wel zijn, laat het open. Voor dekens helpt de paginagrens bovendien weinig, want die geldt voor stukken bij het hof. Voor een verzoek bij de deken bestaat zo'n maximum niet. En wie wil vaststellen dat een stuk geen onjuistheden bevat, moet het volledig lezen en controleren. Dat is precies de last waarover de deken klaagde.
Lengtegrenzen en gebundelde motivering hebben een basis in de rechtspraak
Dat een omvangsgrens werkt, blijkt uit deze uitspraak zelf: zij gaf het hof een objectieve maatstaf. Zo'n grens heeft ook een stevige basis. De Hoge Raad oordeelde in ECLI:NL:HR:2022:824 dat de gerechtshoven de omvang van processtukken in hoger beroep via een procesreglement mogen beperken, omdat de rechterlijke capaciteit beperkt is en voorkomen moet worden dat sommige partijen daar onevenredig beslag op leggen (r.o. 3.3.2). Een te lang stuk mag worden geweigerd, mits de partij binnen twee weken een ingekorte versie kan indienen (r.o. 3.3.10).
Voor de motivering geldt voor de rechter al langer dat hij niet op alle stellingen en argumenten hoeft in te gaan. Verwerping kan groepsgewijs en impliciet, zolang de beoordeling begrijpelijk blijft, zoals A-G Drijber in herinnering bracht in ECLI:NL:PHR:2024:1281 (nr. 5.74). Dat ligt dicht bij wat de deken vroeg. Of die maatstaf ook voor een dekenbeslissing op een aanwijzingsverzoek geldt, heeft het hof in het midden gelaten.
Elders in de rechtspraak is de lijn strenger voor de indiener. Wij schreven eerder dat AI-beroepschriften bij de bestuursrechter alleen gewicht krijgen voor zover je ze ter zitting kunt uitleggen. Daar laat de rechter onbegrijpelijke of op niet-bestaande bronnen gebouwde gronden liggen. Het Hof van Discipline kwam aan die stap niet toe, omdat de stukken klopten.
Wat een organisatie kan vastleggen voor lange verzoeken en klachten
De uitspraak gaat over dekens, maar het probleem speelt bij iedereen die stukken van burgers of cliënten beoordeelt: klachtencommissies, tuchtcolleges, juridische afdelingen die bezwaren of informatieverzoeken behandelen. Uit de uitspraak en de rechtspraak eromheen volgen enkele concrete aandachtspunten.
Leg een omvangsgrens vast in de regeling, met een mogelijkheid om een te lang stuk in te korten of een gemotiveerd verzoek om meer ruimte te doen. De Hoge Raad toetste zo'n regeling voor de gerechtshoven. Voor andere procedures geldt die uitspraak niet rechtstreeks. Als voorbeeld van een verdedigbare opzet is ze wel bruikbaar. Zonder regeling heb je bij een lang stuk geen maatstaf om op terug te vallen, en dat was de positie van de deken.
Weiger of beperk een stuk nooit op de enkele grond dat het met AI is gemaakt. Het hof maakt duidelijk dat dit geen houdbare grond is. Wat wel telt, is wat er inhoudelijk mis is.
Benoem onjuistheden concreet. Het hof liet meewegen dat er geen misvattingen in de stukken stonden. Verwijst een verzoek naar een artikel of uitspraak die niet bestaat, of naar een regel die niet van toepassing is, leg dat dan vast in de beslissing. Dat is het materiaal waarmee je later kunt onderbouwen dat een grens is overschreden.
Formuleer in de beslissing eerst de kernvraag en behandel de overige stellingen gebundeld. Geef aan welke onderdelen buiten de procedure vallen en waarom. Controleer daarbij wel of er tussen de zijpaden een zelfstandig verzoek zit dat een eigen afhandeling vraagt, zoals een verzoek om inzage in persoonsgegevens.
Wie zelf AI inzet om ingekomen stukken samen te vatten of te ordenen, let op wat erin staat. Klachten en verzoeken bevatten vaak persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie over dossiers. Die horen niet in een algemeen taalmodel, tenzij het draait in een afgeschermde omgeving met een verwerkersovereenkomst en zonder training op jouw invoer.