De Britse regering gaat het gebruik van gezichtsherkenning door de politie in een eigen wet regelen. Dat staat in de regeringsreactie op de consultatie die het Home Office op 4 november 2026 publiceerde. Er komt één onafhankelijke toezichthouder met handhavingsbevoegdheden, een wettelijke gedragscode en een wettelijke eis dat de technologie getest en wetenschappelijk onderbouwd is. Wie een concrete inzet goedkeurt, blijft een zaak van de politie zelf: de wet legt een minimale rang vast en voorziet niet in toestemming van een rechter vooraf. Op dat punt wijkt het Britse model het verst af van de AI-verordening, die voor realtime gezichtsherkenning in de openbare ruimte voorafgaande toestemming van een rechter of een onafhankelijke autoriteit eist.
De reactie liet lang op zich wachten. Volgens het consultatiedocument zou zij binnen twaalf weken na de sluiting op 12 februari 2026 verschijnen. Het werden er bijna negen maanden.
Waarom het VK een wet voor gezichtsherkenning door de politie maakt
De Britse politie gebruikt gezichtsherkenning al jaren zonder specifieke wettelijke grondslag. Het gebruik steunt op een combinatie van common law, gegevensbeschermingsrecht en mensenrechtenrecht. Dat die basis wankel is, bleek in 2020. Het Court of Appeal oordeelde op 11 augustus 2020 in R (Bridges) v Chief Constable of South Wales Police, [2020] EWCA Civ 1058 dat de inzet van live gezichtsherkenning door de politie in Zuid-Wales niet voldeed aan het vereiste van een voldoende duidelijke wettelijke basis uit artikel 8, tweede lid, EVRM. Ook de gegevensbeschermingseffectbeoordeling schoot tekort en de politie had haar gelijkebehandelingsplicht geschonden, zo vatte 11KBW de uitspraak samen.
Bij de start van de consultatie in december 2025 stelde de regering nog dat er een wettelijk kader bestond, maar dat dit tekortschoot om de technologie op veel grotere schaal te gebruiken, meldde Biometric Update. Die ambitie tot opschaling is het vertrekpunt van de nieuwe wet. De regering ontving volgens de regeringsreactie 13.845 volledig ingediende reacties, waarvan een groot deel dubbel was of niet op de consultatievragen inging.
Wat het wettelijk kader regelt
Het kader begint bij gezichtsbeelden en sluit aan bij de bestaande regels voor DNA en vingerafdrukken. Een wettelijk mechanisme maakt het mogelijk later andere biometrische gegevens toe te voegen. Ook inferentiële technologie valt onder het kader: systemen die uit beelden iets afleiden over iemands gedrag of toestand, zoals emotieherkenning. Een verbod komt er niet, ook al vroeg een deel van de respondenten daarom.
Het kader geldt voor de politie en andere overheidsinstanties die de technologie inzetten voor rechtshandhaving en voor een beperkt aantal beschermingsdoelen. De ernst van het delict wordt niet het enige criterium voor een inzet. Ook de schaal en de aard van de inzet en de gevolgen voor de rechten van betrokkenen tellen mee. Zoekopdrachten in databases van andere overheidsorganen, zoals paspoortfoto’s, ziet de regering als zwaardere inbreuk. Die blijven beperkt tot bepaalde doelen, met wettelijke drempels.
Het toezicht gaat naar één nieuwe onafhankelijke toezichthouder, die de taken van de Biometrics and Surveillance Camera Commissioner en de Forensic Science Regulator meeweegt. Er komt een wettelijke Code of Practice voor wetshandhavers en een aparte code voor private partijen, zoals winkels, die gezichtsherkenning gebruiken om criminaliteit te voorkomen. Een wetsvoorstel of tijdpad noemt de reactie niet.
Gezichtsherkenning onder de AI-verordening vraagt een rechter vooraf
De Britse wet legt vast welke minimale politierang een operationele inzet mag autoriseren. De regering vergelijkt dat met de regeling voor het onderzoek in lichaamsholten onder de Police and Criminal Evidence Act 1984. Respondenten pleitten voor onafhankelijke autorisatie bij de meest ingrijpende toepassingen. De reactie neemt dat niet over.
De Europese benadering is fundamenteel anders. Artikel 5, eerste lid, onder h, van de AI-verordening verbiedt realtime biometrische identificatie op afstand in openbaar toegankelijke ruimten voor rechtshandhaving, behalve wanneer dat strikt noodzakelijk is voor een van drie limitatief omschreven doelen. Het gaat om het gericht zoeken naar slachtoffers en vermiste personen, het voorkomen van een concrete en acute dreiging, en het opsporen van verdachten van ernstige delicten met een strafmaximum van ten minste vier jaar. Elke inzet vereist volgens het derde lid voorafgaande toestemming van een rechter of een onafhankelijke bestuurlijke autoriteit met een bindende beslissing. Alleen bij spoed mag de toestemming achteraf worden gevraagd, uiterlijk binnen 24 uur. Volgens het vijfde lid is gebruik bovendien alleen mogelijk als de lidstaat daarvoor nationale regels vaststelt.
Wij lezen de Britse keuze als een regime dat opschaling mogelijk maakt en de waarborgen vooral in procedure en toezicht achteraf legt. De vergelijking met het onderzoek in lichaamsholten laat zien waar dat wringt. Dat is een maatregel tegen één verdachte. Een live inzet van gezichtsherkenning scant iedereen die langs een camera loopt, en de overgrote meerderheid van die mensen is nergens van verdacht. Een interne rangvereiste past bij een individuele maatregel en past slecht bij een maatregel die in één keer duizenden mensen raakt.
Op twee punten is het Britse model wel concreter dan het Europese. De wettelijke eis van testen, wetenschappelijke validiteit en monitoring geldt voor alle toepassingen, ook voor retrospectieve gezichtsherkenning, waarbij beelden achteraf worden vergeleken. Het verbod uit artikel 5 van de AI-verordening ziet alleen op realtime gebruik. Daarnaast valt emotieherkenning door de politie buiten het verbod van artikel 5, eerste lid, onder f, dat alleen de werkplek en het onderwijs betreft. Het VK brengt die technologie in elk geval expliciet onder één wettelijk kader en één toezichthouder.
Aandachtspunten voor de strafrechtpraktijk en de wetgever
Voor strafrechtadvocaten met zaken waarin een identificatie uit het VK een rol speelt, zijn de nieuwe Britse regels een bruikbaar toetsingskader. Vraag naar de autorisatie van de inzet, de samenstelling van de watchlist en de testresultaten van het gebruikte algoritme. Totdat de wet er is, blijft Bridges het referentiepunt voor de vraag of een inzet een voldoende wettelijke basis had.
Voor juristen bij politie, OM en gemeenten die AI-systemen inkopen of beoordelen, is de Britse testeis een nuttige maatstaf. Leg in het contract vast dat de leverancier onafhankelijk getoetste gegevens over nauwkeurigheid en bias levert, ook per demografische groep, en dat die toets na elke update opnieuw plaatsvindt. Dat het Nederlandse instrumentarium voor verantwoording van algoritmes nog beperkt werkt, bespraken we in onze blog over het Algoritmekader en het Algoritmeregister.
Voor de Nederlandse wetgever ligt de keuze uit artikel 5, vijfde lid, van de AI-verordening nog open. Wie die regels opstelt, kan uit het Britse debat halen welke vragen een autorisatieregeling moet beantwoorden: wie stelt de watchlist samen, hoe worden kinderen en kwetsbare volwassenen beschermd, en wat gebeurt er met beelden van mensen die niet op de lijst staan.