Elke week delen we op onze website de Legal Prompt van de Week om juristen te inspireren bij het gebruik van taalmodellen in hun dagelijkse werk. Of je nu op zoek bent naar een nieuwe invalshoek, een efficiëntere manier om informatie te analyseren of een innovatieve aanpak voor juridische vraagstukken, onze prompts helpen je slimmer gebruik te maken van taalmodellen en AI. Deze week kijken we terug in plaats van vooruit: welke stellingen uit een artikel dat je eerder hebt gepubliceerd, zijn inmiddels door wetgeving of rechtspraak ingehaald? In deze editie introduceren we de Houdbaarheidsprompt. Volg ons via social media of schrijf je in voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.
Een artikel veroudert per stelling
Een gepubliceerd artikel blijft online staan, blijft geciteerd worden en blijft opduiken in zoekresultaten. Het recht waarover het gaat, staat intussen niet stil. Na twee of drie jaar is een deel van de stellingen nog volledig juist, een deel is genuanceerd door latere rechtspraak, en een deel klopt niet meer.
Dat gebeurt zelden in één keer. Een artikel veroudert stelling voor stelling. De analyse van de kern kan overeind blijven terwijl een termijn is veranderd, een artikelnummer is verschoven of een vraag die je als open presenteerde inmiddels door de Hoge Raad is beslist.
Voor wie een tijdschrift redigeert of zelf veel publiceert, is dat ook een kans. Een artikel waarvan de kernvraag sinds publicatie is beantwoord, is de natuurlijke aanleiding voor een vervolgstuk. Bij een inventarisatie van een volledig tijdschriftarchief van ruim tien jaargangen bleek precies dat: de beste onderwerpen voor nieuwe bijdragen lagen in oude bijdragen waarvan de stand van het recht was veranderd.
Wat een model hier wel en niet kan
Een taalmodel kan goed doen wat bij deze oefening het meeste tijd kost: een artikel ontleden in afzonderlijke stellingen, en per stelling aangeven welk soort ontwikkeling haar zou kunnen raken. Een stelling over een wetsartikel is gevoelig voor wetswijziging. Een stelling over een open rechtsvraag is gevoelig voor latere rechtspraak. Een stelling over praktijk of beleid is gevoelig voor nieuwe richtlijnen of aanwijzingen.
Wat het model niet betrouwbaar kan, is vaststellen dat een stelling achterhaald is. Daarvoor moet het de latere ontwikkeling kennen, en precies die ontwikkeling valt vaak na zijn trainingsmateriaal. De prompt is daarom zo opgezet dat het model een werklijst maakt en geen oordeel. Per stelling krijg je de vraag die je moet uitzoeken en de plek waar je moet zoeken.
Een voorbeeld
Neem een eigen artikel uit 2022 over de vervolging van het bezit van seksueel afbeeldingsmateriaal van minderjarigen. De Houdbaarheidsprompt levert onder meer:
Stelling 3: "Artikel 240b Sr stelt het bezit strafbaar van ..."
Type: wettelijke bepaling.
Gevoelig voor: wetswijziging en vernummering.
Uit te zoeken: geldt deze bepaling nog onder dit nummer en met deze
tekst? Let op de herziening van de zedenwetgeving na 2022.
Waar zoeken: wetten.overheid.nl, geldende versie van het Wetboek
van Strafrecht.
Stelling 7: "Of de uitzondering voor zelfgemaakt materiaal ook geldt
bij doorsturen, is in de rechtspraak nog niet beslist."
Type: open rechtsvraag.
Gevoelig voor: latere rechtspraak.
Uit te zoeken: is deze vraag na 2022 door een gerechtshof of de Hoge
Raad beantwoord?
Waar zoeken: rechtspraak.nl, uitspraken vanaf 2022 met de
trefwoorden uit deze stelling.
Stelling 9: "Het OM vervolgt in deze gevallen in de regel niet."
Type: vervolgingsbeleid.
Gevoelig voor: nieuwe of gewijzigde aanwijzingen van het OM.
Uit te zoeken: is de toepasselijke aanwijzing na 2022 gewijzigd?
Waar zoeken: de geldende aanwijzingen van het OM.Je ziet dat het model nergens zegt dat een stelling onjuist is. Het wijst aan waar je moet kijken. Bij stelling 3 weet je zelf al dat de zedenwetgeving per 1 juli 2024 is herzien. Bij stelling 7 en 9 moet je zoeken.
Concrete prompts
Houdbaarheidsprompt
Wanneer gebruiken: bij een eigen gepubliceerd stuk dat ouder is dan een jaar, of voordat je ernaar verwijst in nieuw werk.
Waarvoor: een werklijst van stellingen die door latere ontwikkelingen geraakt kunnen zijn.
Hieronder staat een artikel dat ik heb gepubliceerd op [datum].
Ontleed het in afzonderlijke stellingen. Neem alleen stellingen op
die iets beweren over het recht, de rechtspraak of de praktijk.
Geef per stelling:
1. De stelling, letterlijk of in een zin samengevat.
2. Het type: wettelijke bepaling, rechtspraak, open rechtsvraag,
beleid of praktijk.
3. Welk soort latere ontwikkeling deze stelling kan raken.
4. De concrete vraag die ik moet uitzoeken.
5. Waar ik dat moet zoeken.
Oordeel niet of een stelling nog juist is. Ook niet als je denkt dat
je het weet. Formuleer het dan als vraag bij punt 4.Aanknopingspunt voor een vervolgstuk
Wanneer gebruiken: nadat je de werklijst hebt uitgezocht.
Waarvoor: bepalen of de ontwikkelingen samen een vervolgartikel rechtvaardigen.
Hieronder staan de stellingen uit mijn artikel en per stelling wat
ik heb gevonden over latere ontwikkelingen.
Beoordeel uitsluitend op basis van wat ik heb gevonden:
1. Welke stellingen zijn achterhaald, welke genuanceerd, welke staan
nog?
2. Raken de ontwikkelingen de kern van het artikel of de randen?
3. Is er een ontwikkeling die een eigen vervolgstuk verdient? Zo ja,
formuleer de centrale vraag van dat stuk in een zin.
Voeg geen ontwikkelingen toe die ik niet heb genoemd.Wat je zelf blijft doen
Het uitzoeken. De werklijst is de helft van het werk en het model doet die helft snel. De andere helft is zoeken in rechtspraak, wetgeving en beleid, en dat doe je met de bronnen die je vertrouwt. Met search aan kan een model een eerste ronde doen, maar een vondst van het model behandel je als aanwijzing tot je de bron zelf hebt gelezen.
De opbrengst is groter dan een lijst correcties. Je weet daarna van je eigen werk welke delen nog steeds dragen, en dat is precies wat je wilt weten voordat je er in een nieuw stuk naar verwijst.