Welk ChatGPT-model kies je voor welke taak?

AI-modellen hebben namen die weinig prijsgeven. Bij OpenAI kom je GPT-6 Sol, GPT-6.1 Sol, GPT-6 Astra, GPT-5.6 Terra en GPT-6 Luna tegen. Anthropic werkt met Opus 5.5 en Fable 5.1, met Sonnet 5.5 en met Haiku. De programma's zien er bovendien heel anders uit. In Claude kies je in de modelkiezer een model bij naam en stel je daarnaast een inspanningsniveau in. In ChatGPT zie je in het chatvenster alleen GPT-6 met een schuifje voor het denkniveau, en een aparte omgeving voor langere opdrachten met een eigen modelmenu.

Wie door de bomen het bos wil zien, kan zich aan één patroon vasthouden. Elke aanbieder heeft zware, middelzware en lichte modellen, en een knop waarmee je bepaalt hoe lang het model nadenkt voordat het antwoordt. De namen verschillen, die twee keuzes komen steeds terug. In ChatGPT ligt het accent sinds 7 oktober 2026 op die tweede knop: OpenAI rolt GPT-6 uit met GPT-6 Sol voor betaalde abonnementen en GPT-6 Luna voor Free en Go, en per vraag kies je zelf het denkniveau. Voor juridisch werk geldt een eenvoudige vuistregel: Instant voor korte vragen en tekstwerk zonder oordeel, Medium of High voor elke vraag waarbij bronnen gewogen moeten worden, Extra High of Pro pas als High aantoonbaar tekortschiet, en Work voor opdrachten die moeten eindigen in een document of presentatie.

Zo zit ChatGPT op dit moment in elkaar

ChatGPT bestaat uit twee omgevingen. In Chat stel je vragen en krijg je antwoord in het gesprek. In Work geef je een taak uit handen: ChatGPT verzamelt informatie en levert een afgewerkt document, spreadsheet of presentatie op, terwijl jij de voortgang volgt en tussentijds kunt bijsturen. Work is er op betaalde abonnementen, niet op Free en Go.

Waar je tussen die twee wisselt, hangt af van waar je werkt. In de desktop-app voor Mac en Windows staat bovenaan een schakelaar tussen ChatGPT en Codex, en binnen ChatGPT kies je Chat voor snelle vragen of Work om een taak af te ronden. Codex is de omgeving voor softwareontwikkeling; als jurist heb je die zelden nodig. In de browser verschijnen Chat en Work als twee schakelaars.

Het modelmenu vind je op het web in het berichtvak waar je je vraag typt, en in de apps voor iOS en Android bovenaan het gesprek. In Chat staat daar GPT-6, en daaronder kies je het denkniveau. Dat denkniveau is de tijd die het model neemt om te redeneren voordat het antwoordt: hoe hoger, hoe grondiger en hoe trager. OpenAI omschrijft Instant als snel voor alledaagse vragen, Medium als standaard redeneren, High als uitgebreid redeneren en Extra High als het hoogste niveau. De vijfde optie, Pro, schakelt over naar een zwaarder model. Instant tot en met Extra High draaien op GPT-6 Sol, Pro draait op GPT-6 Astra. In Business kun je in hetzelfde menu nog bewust voor het vorige model, GPT-5.6 Sol, kiezen.

Work heeft een eigen modelmenu, met GPT-6 Sol, GPT-6.1 Sol en GPT-6 Luna, en afhankelijk van je werkruimte ook GPT-6 Astra en de GPT-5.6-modellen Sol, Terra en Luna. De namen volgen een vast patroon. Het getal is de generatie. Sol is het zware model, Terra houdt het midden tussen capaciteit, snelheid en kosten, en Luna is het snelste en goedkoopste. GPT-6.1 Sol is een verbeterde versie die op 29 september uitkwam en volgens OpenAI beter is in professioneel werk en computergebruik dan GPT-6 Sol.

Wat GPT-6 Astra is

Astra is het zwaarste model van OpenAI. Het verscheen op 3 september 2026, en OpenAI noemt als sterke punten het bedienen van een computer zoals een mens dat doet, zoals formulieren invullen en online onderzoek doen, het programmeren, en het maken van presentaties, spreadsheets en documenten volgens een sjabloon. Het model is gebouwd om werk van begin tot eind over te nemen, in veel stappen.

Twee kenmerken zijn voor juristen relevant. OpenAI deelt de cybercapaciteiten van Astra in op Critical, het hoogste risiconiveau uit zijn eigen beoordelingskader, en heeft extra toezicht ingebouwd dat de redenering en de acties van het model controleert en een taak kan pauzeren totdat jij een actie hebt beoordeeld. Dat kan ook legitiem werk onderbreken. Daarnaast weegt Astra zwaar op je gebruikslimiet. In Chat zit het alleen achter de Pro-optie, op Pro, Business en Enterprise; Plus krijgt Astra alleen in Work en Codex.

Onze lezing: Astra is een model om werk aan over te dragen, en dat vraagt van een jurist meer controle achteraf dan een gewone chatvraag. Hoe OpenAI Astra inzet als onderlaag onder juridische zoekproducten, beschreven we bij de lancering van Astra for Law.

Wegwijzer: welk ChatGPT-model je per taak kiest

De logica erachter is dat het denkniveau meegroeit met de hoeveelheid oordeel in de taak. Bij uitleggen en herschrijven bepaal jij de inhoud en levert het model vooral taal; daar voegt bedenktijd weinig toe. Zodra het model bronnen moet zoeken, tegen elkaar moet afwegen of een standpunt moet innemen, wordt het antwoord merkbaar beter als het eerst redeneert. Begin dan op Medium en ga naar High als het antwoord oppervlakkig blijft of een tegenargument mist.

Extra High en Pro zijn voor de uitzondering. Ze zijn trager en de Pro-berichten zijn schaars: binnen ChatGPT Business krijgt een standaardlicentie 15 Pro-berichten per maand en een premiumlicentie 50 per week. Zet Pro pas in als je op High hebt vastgesteld waar het antwoord tekortschiet.

In Work speelt hetzelfde met verbruik. OpenAI schat voor een standaardlicentie in Business per vijf uur 5 tot 45 berichten met GPT-6 Astra, tegenover 15 tot 150 met GPT-6.1 Sol en 250 tot 2.000 met GPT-5.6 Luna. Wie elke Work-taak op Astra zet, zit dus snel aan zijn limiet. GPT-6.1 Sol is in onze ogen het logische startpunt.

Opschalen doe je zelf

Op Plus en Pro schakelt Instant sinds 14 september niet meer vanzelf over naar een denkniveau. Een lastige juridische vraag die je in Instant stelt, krijgt dus een snel antwoord zonder bedenktijd. In Business kan de instelling Higher intelligence nog wel automatisch redeneren toevoegen terwijl Instant geselecteerd staat, wat dan van je redeneerlimiet afgaat. Kijk dus voordat je een vraag stelt waar het schuifje staat, en zet het voor onderzoekswerk minimaal op Medium.

Aan de controleplicht verandert niets. Elke bron, elk wetsartikel en elk ECLI-nummer dat het model noemt, zoek je zelf na, op welk niveau het antwoord ook tot stand kwam.

Wat je abonnement wel bepaalt

Het abonnement bepaalt welke opties in je menu staan. Op Free en Go werk je met Luna en is er een aparte Think-knop voor moeilijkere vragen; Extra High en Pro zitten niet in elk betaald abonnement.

Belangrijker voor juristen: het abonnement bepaalt wat er met je invoer gebeurt. Bij Free, Go, Plus en Pro mag OpenAI je gesprekken gebruiken om zijn modellen te trainen, tenzij je de instelling Improve the model for everyone uitzet; bij Business, Enterprise en Edu gebeurt dat standaard niet. Welk model je aanklikt, maakt daarvoor geen verschil. Ook een zakelijk abonnement regelt het beroepsgeheim nog niet. Stukken die daaronder vallen horen alleen in een afgeschermde omgeving met een verwerkersovereenkomst, zonder training op de invoer en met afspraken over bewaartermijnen en doorgifte.

Afspraken die een organisatie nu kan vastleggen

In drie maanden verschenen GPT-5.6 Sol in het chatvenster, GPT-6 Astra, GPT-6 Sol en Luna in Work, GPT-6.1 Sol en GPT-6 in het chatvenster. Oudere modellen blijven volgens OpenAI doorgaans 90 dagen beschikbaar nadat een opvolger is uitgebracht. Een AI-beleid dat modelnamen voorschrijft, is daardoor binnen een kwartaal verouderd. Leg liever vast welk denkniveau bij welk soort taak hoort; die verdeling blijft staan als de modellen eronder wisselen.

Spreek daarnaast af wie de beperkte Pro-berichten en het Astra-verbruik in Work mag inzetten. Laat bij AI-uitvoer die in een advies of dossier terechtkomt noteren welk model en welk denkniveau zijn gebruikt en welke bronnen zelf zijn nagelopen. Hoe zwaar die herleidbaarheid weegt, bleek uit de conclusie van A-G Paridaens over een met ChatGPT onderbouwde schadeclaim. Leg ten slotte vast dat medewerkers voor werk een zakelijk abonnement gebruiken en geen privé-account.