Welke AI-tool je kiest, hangt af van drie dingen: wat je ermee wilt doen, met welke informatie je werkt en wat je organisatie al heeft geregeld. Een tool die uitstekend is voor het uitleggen van een leerstuk, kan ongeschikt zijn voor het bewerken van een concept in Word, en een tool die prima werkt met openbare bronnen, kan voor vertrouwelijke stukken uitgesloten zijn. De goede keuze maak je daarom per taak, met een handvol vragen die je jezelf stelt voordat je een account aanmaakt of een abonnement afsluit.
Tools noemen we in deze stap als voorbeeld bij een afweging. Een ranglijst maken we bewust niet: de modellen achter de tools veranderen elke paar maanden.
Vier soorten AI-tools
De eerste soort is de algemene chatbot. ChatGPT van OpenAI, Claude van Anthropic en Gemini van Google zijn de bekendste. Je opent een website of app en stelt een vraag. Deze tools zijn breed inzetbaar voor uitleg, schrijfwerk, samenvatten en zoeken op het web. Een Europees voorbeeld is de chatbot van het Franse Mistral, die lang Le Chat heette en sinds augustus 2026 Vibe heet. Europese herkomst zegt overigens weinig over de vraag of een tool voor jouw werk geschikt is. Mistral gebruikt de invoer bij Vibe volgens zijn eigen hulppagina standaard om zijn modellen te trainen, tenzij je dat uitzet; alleen voor Enterprise-klanten staat dat standaard uit. Gegevens worden in de EU opgeslagen, maar kunnen afhankelijk van de functie tijdelijk buiten de EU worden verwerkt. Voor de AVG en voor de kwaliteit van de antwoorden zijn het account en de afspraken met de aanbieder bepalend, zoals in stap 3.
De tweede soort is de assistent die is ingebouwd in software die je al gebruikt. Het belangrijkste voorbeeld is Microsoft Copilot. Wie met een werkaccount inlogt bij een organisatie met Microsoft 365, heeft vaak al toegang tot Copilot Chat, dat zoekt op het web en waarin je bestanden kunt uploaden. Met een aanvullende Copilot-licentie krijg je de volledige Copilot in Word, Excel en PowerPoint en kan Copilot putten uit je mail, agenda en documenten, binnen de rechten die je al hebt.
De derde soort zijn juridische tools: software die speciaal voor juristen is gebouwd. Harvey en Legora richten zich op de advocatuur en op juridische afdelingen van bedrijven, met functies voor juridisch onderzoek, het beoordelen van grote aantallen documenten en het opstellen van stukken. Legora meldt dat het niet traint op klantgegevens, Harvey noemt onder meer ISO- en SOC 2-certificeringen, en beide worden door organisaties afgenomen. Moonlit is een ander type: een in Amsterdam gevestigd platform met wetgeving en rechtspraak uit tientallen jurisdicties, dat je via een connector kunt koppelen aan een algemene chatbot. Een connector is een verbinding waarmee een chatbot in een externe bron kan zoeken. Volgens Moonlit zelf werkt die koppeling met onder meer Claude, ChatGPT en Copilot, en is er een gratis variant met honderd zoekopdrachten per maand. Daarover schreven we in stap 2 al.
De vierde soort is eigenlijk een werkwijze die in steeds meer tools zit: de agent. Een agent is een AI-toepassing die een opdracht in stappen opdeelt en die stappen zelfstandig uitvoert, bijvoorbeeld informatie verzamelen, een document opstellen en een mail klaarzetten. Microsoft biedt dat met Copilot Cowork, dat vraagt om goedkeuring voordat het een mail verstuurt of een afspraak inplant. Als starter hoef je nog niet met agents te werken, maar je komt het begrip vaak tegen. Wij schreven eerder over de bouwstenen van een agent en het belang van menselijk toezicht.
De vragen waarmee je een AI-tool kiest
Met de volgende vragen bepaal je per taak welke soort tool past.
Begin bij wat je ermee wilt doen. Een begrip laten uitleggen, een tekst herschrijven, een openbare uitspraak samenvatten of juridisch onderzoek doen zijn verschillende taken. Voor uitleg en schrijfwerk volstaat een algemene chatbot. Voor onderzoek naar wetgeving en rechtspraak heb je een tool nodig die met echte bronnen werkt, zoals we in stap 2 lieten zien.
Daarna komt de vraag die het zwaarst weegt: werk je met openbare of met vertrouwelijke informatie? Openbare informatie, zoals wetteksten, gepubliceerde uitspraken, wetsvoorstellen en richtsnoeren van toezichthouders, kun je in elke tool gebruiken, ook in een privéaccount. Zodra het gaat om stukken van je organisatie, persoonsgegevens of informatie die onder een geheimhoudingsplicht valt, kom je alleen uit bij een zakelijke omgeving met een verwerkersovereenkomst, zonder training op je invoer, en binnen het beleid van je organisatie. De Autoriteit Persoonsgegevens raadt in haar hulpmiddel voor generatieve AI aan om eerst na te gaan of je de taak kunt uitvoeren zonder persoonsgegevens.
Kijk vervolgens wat je organisatie al heeft. Heeft je organisatie Microsoft 365, kijk dan eerst wat Copilot je met je werkaccount biedt. Microsoft laat je op copilot.cloud.microsoft zien welk label je hebt, en daarmee welke functies je kunt gebruiken. Een tool die al is ingekocht en waarover afspraken zijn gemaakt, is voor werkinformatie bijna altijd de eerste kandidaat.
Bepaal ook of je bronnen nodig hebt of vooral tekst. Wil je een goed lopende tekst, dan is de kwaliteit van het schrijven doorslaggevend. Wil je weten wat het recht is, dan telt of de tool zoekt en bij elke bewering een controleerbare bron geeft.
Daarnaast telt of de tool moet werken in de programma's waarin je al werkt. Wie de hele dag in Word en Outlook zit, heeft veel aan een assistent die daar is ingebouwd. Copilot is daar het voor de hand liggende voorbeeld. Inmiddels bestaan er ook invoegtoepassingen voor Word van ChatGPT en Claude; volgende week vergelijken we die.
Dan de kosten. Een gratis account is genoeg om te oefenen met openbaar materiaal; voor intensief gebruik en extra functies betaal je.
De laatste vraag is waar de gegevens staan. Voor organisaties die onder de AVG vallen, is het van belang waar gegevens worden opgeslagen en verwerkt. Microsoft houdt Copilot met een werkaccount binnen zijn EU Data Boundary, met als uitzonderingen zoekopdrachten via Bing en het gebruik van modellen van Anthropic binnen Copilot. OpenAI biedt opslag in Europa voor nieuwe Enterprise- en Edu-omgevingen. Stem dit af met je IT-afdeling of privacy officer.
Voorbeelden per werkveld
Hoe die vragen uitpakken, verschilt per werkveld, zoals de volgende voorbeelden laten zien.
Een bedrijfsjurist wil een modelclausule over aansprakelijkheid voor een leveranciersovereenkomst laten opstellen, zonder gegevens van een contractpartij. Dat is schrijfwerk met algemene informatie, dus een algemene chatbot volstaat, ook om te oefenen.
Stel naar Nederlands recht een modelclausule op die de aansprakelijkheid van een leverancier van software beperkt tot het bedrag van de jaarlijkse vergoeding, met een uitzondering voor opzet en bewuste roekeloosheid. Licht daarna in drie zinnen toe welke risico's deze clausule in een overeenkomst met een consument zou hebben.
Wil dezelfde jurist een concept van een lopend contract laten nalopen, dan gaat het om vertrouwelijke informatie. Dat kan alleen in de zakelijke tool die de organisatie heeft goedgekeurd, bijvoorbeeld Copilot in Word met een werkaccount, als het beleid dat toestaat.
Een overheidsjurist wil weten hoe de bestuursrechter een bepaald begrip uit de Awb uitlegt. Dat is onderzoek naar rechtspraak, dus een tool met bronnen ligt voor de hand: een chatbot met zoekfunctie of met een juridische connector. Voor werkinformatie geldt bij de Rijksoverheid een duidelijke grens: gebruik onder consumentenvoorwaarden is niet toegestaan. Een overheidsjurist kijkt dus eerst welke tool de eigen organisatie beschikbaar stelt.
Zoek naar Nederlands recht hoe de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het begrip "belanghebbende" uit artikel 1:2 Awb uitlegt bij omgevingsvergunningen. Geef bij elke uitspraak de datum, het ECLI-nummer en de rechtsoverweging waarop je je baseert.
Een compliance officer wil een interne presentatie over de AI-verordening voorbereiden. De bronnen zijn openbaar, zoals de verordening zelf en de vragen en antwoorden van de Europese Commissie over AI-geletterdheid. Een algemene chatbot waarin je die documenten uploadt, werkt goed. Moet de presentatie in de huisstijl en met interne cijfers, dan schuift de keuze naar de zakelijke tool.
Een advocaat die zich wil inlezen in een openbare uitspraak van de Hoge Raad, kan die in elke algemene chatbot als bijlage laten samenvatten. Voor dossierwerk gelden de aanbevelingen van de NOvA, met als ondergrens: geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools. Een organisatie die veel juridisch onderzoek doet, kan daarnaast overwegen of een juridische tool als Harvey of Legora iets toevoegt aan wat het al heeft.
Hoe wij naar de toolkeuze kijken
Bij TIL zien we dat starters vaak beginnen met de vraag welke tool de beste is, en dan een tool kiezen op basis van een test of een advertentie. Daarna proberen ze alles met die ene tool te doen, inclusief taken waarvoor hij niet geschikt is. Onze lezing is dat je beter kunt denken in een kleine set: één algemene chatbot om te leren, uit te leggen en te schrijven met openbare informatie, de zakelijke tool van je organisatie voor alles wat werkinformatie raakt, en een tool met echte bronnen voor juridisch onderzoek. Die rollen kunnen in één tool samenvallen, bijvoorbeeld als je organisatie een zakelijk account met zoekfunctie en een juridische connector heeft. Ze kunnen ook over drie tools verdeeld zijn.
Deze manier van kiezen blijft staan als de markt verandert. Een nieuw model verandert hooguit de kwaliteit binnen een rol; de vragen over vertrouwelijke informatie en de afspraken van je organisatie blijven dezelfde.
Je eigen toolkeuze vastleggen
Zoek uit welke tools je organisatie heeft goedgekeurd, als je dat na stap 3 nog niet weet, en kijk bij Copilot welk label je hebt. Leg daarna voor jezelf vast welke tool je voor welke soort taak gebruikt, zodat je die afweging niet elke keer opnieuw maakt. Twijfel je bij een taak, kies dan de voorzichtige route: openbare informatie in de algemene chatbot, al het andere alleen in de zakelijke tool.
De oefening van deze week
Maak een lijst van tien taken die in je werk regelmatig terugkomen. Denk aan het beantwoorden van een vraag van een collega, het opstellen van een standaardbrief, het bijhouden van nieuwe rechtspraak of het voorbereiden van een overleg. Noteer per taak drie dingen: welke soort tool past (algemene chatbot, ingebouwde assistent, juridische tool), of er openbare of vertrouwelijke informatie bij komt kijken, en welke tool je dus kunt gebruiken.
Je kunt een algemene chatbot helpen bij het ordenen van die lijst, zolang je de taken in algemene termen beschrijft:
Ik ben jurist bij een gemeente. Hieronder staan tien taken uit mijn werk, in algemene termen. Geef per taak aan of een algemene chatbot, een in Microsoft 365 ingebouwde assistent of een juridische onderzoekstool het meest geschikt is, en waarom. Geef ook aan bij welke taken waarschijnlijk vertrouwelijke informatie of persoonsgegevens komen kijken.
Kies daarna één taak met alleen openbare informatie en voer die deze week uit in de tool die je hebt gekozen. Bewaar de lijst: volgende week gebruik je hem weer.
Volgende week in de reeks
In stap 5 zetten we ChatGPT, Claude en Copilot naast elkaar. We vergelijken ze op kenmerken die langer meegaan dan het model van deze maand: accountvormen en privacy, werken met documenten, zoeken met bronvermelding, de koppeling met Word en Outlook, en functies als projecten, vaste instructies en geheugen.