Jeroen Zweers publiceerde op 11 november 2026 'Uitgedacht?', een boek van 248 pagina's over kritisch blijven denken als jurist terwijl AI steeds meer denkwerk overneemt. De stelling die er voor de praktijk uitspringt: AI-adoptie slaagt wanneer een organisatie eerst vaststelt welk probleem zij wil oplossen en daarna pas een tool kiest. In een interview met Mr. vertelt Zweers dat hij bij veel organisaties ingekochte AI aantreft waarmee advocaten en andere medewerkers nauwelijks werken. Wij herkennen dat beeld en plaatsen er een kanttekening bij die in gesprekken over adoptie vaak ontbreekt.
Wat 'Uitgedacht?' over AI-adoptie zegt
Wij baseren ons hier op de beschrijving van de uitgever en op het interview, het boek zelf hebben wij nog niet gelezen. Volgens de uitgeverstekst vertrekt Zweers vanuit de gedachte dat kennis van recht, procedure en ethiek het fundament blijft en dat technologie dat fundament kan versterken. Het boek loopt het juridische werkproces langs, van onderzoek en analyse tot schrijven en strategie, en behandelt risico's als aansprakelijkheid, bias, vertrouwelijkheid en transparantie. De grootste opgave ligt volgens die beschrijving bij organisatie en mens, en daar zoekt het boek ook de verklaring voor implementaties die mislukken. Als hulpmiddel biedt Zweers een denkkader dat hij de AI-bril noemt, met cases uit advocatuur, bedrijfsleven, rechtspraak, overheid en onderwijs.
Zweers sprak voor het boek met onder anderen Ot van Daalen, Eva Lievens, André Janssen en Koen Aarns. Het voorwoord is van Maaike Bomers, bestuurslid van de NOvA, en Erik Valgaeren, voorzitter van de OVB. Lezers krijgen toegang tot een online omgeving met opdrachten, verdieping en een AI-coach. De boodschap is voor Zweers niet nieuw: als lid van de projectgroep Digitalisering & AI van de NOvA noemde hij in oktober 2025 de adoptie al een grotere uitdaging dan de technologie.
De cijfers achter weinig gebruikte tooling
De waarneming van Zweers past bij onderzoek van &samhoud onder ruim duizend hoogopgeleide werkenden, dat wij bespraken in onze blog over de opbrengst van AI-gebruik. Van hen gebruikt 72 procent AI op het werk en ongeveer 30 procent doet dat dagelijks. De tijdwinst loopt sterk uiteen: gebruikers op het laagste niveau besparen naar eigen opgave zo'n 24 minuten per dag, gebruikers die eigen agents bouwen en inpassen ongeveer 82 minuten. Aanschaf en gebruik zeggen dus weinig over wat het oplevert. In onze blog over AI-adoptie staat dezelfde conclusie: technologie is zelden het knelpunt.
"Het probleem dat je wilt oplossen" helpt alleen als je het concreet genoeg formuleert om er later op te kunnen meten. "Wij willen iets met AI" voldoet daar niet aan. "Het eerste concept van een standaardadvies kost ons nu vier uur" wel, net als "jurisprudentieonderzoek naar een nieuw leerstuk neemt een werkdag in beslag". Wie zo begint, weet welke functie een tool moet hebben en kan na een paar maanden vaststellen of de aankoop iets heeft veranderd.
Terughoudendheid is deels goed beroepsgedrag
Dat medewerkers weinig met ingekochte AI werken, heeft meer dan één oorzaak. Koudwatervrees en vastgeroeste werkpatronen spelen mee, daar wijst Zweers zelf op. Daarnaast is er een reden die geen probleem is. Een jurist die niet kan overzien waar zijn invoer terechtkomt, zet er geen vertrouwelijke stukken van een cliënt in. Dat is precies wat het beroepsgeheim van hem vraagt.
Een adoptietraject dat alleen het aantal gebruikers telt, duwt daarmee de verkeerde kant op. De organisatie is eerst zelf aan zet: zij regelt een afgeschermde omgeving met een verwerkersovereenkomst en zonder training op ingevoerde data, en legt per tool vast welke informatie erin mag. De NOvA schrijft daarbij geen producten voor, zoals Zweers in het interview opmerkt, en de herziene NOvA-aanbevelingen vragen volgens onze eerdere analyse veel van de inkooppositie van een organisatie. Zolang die duidelijkheid ontbreekt, is weinig gebruik de uitkomst die je mag verwachten.
Wat je vóór de volgende AI-aankoop kunt vastleggen
Vier zaken horen op papier te staan voordat er een licentie wordt afgenomen. Het begint met het probleem, in één zin en met een meetpunt. Daarna volgt welke soorten informatie medewerkers in de tool mogen invoeren en welke waarborgen daarvoor zijn getroffen. Leg ook vast hoeveel tijd medewerkers krijgen om ermee te leren werken, en wijs een of twee collega's aan die laten zien hoe zij het doen. Spreek ten slotte af op welk moment je beoordeelt of het meetpunt is verschoven.
Die beoordeling gaat over het werk. Het aantal logins zegt daar weinig over. Een tool die door een klein team wordt gebruikt en de doorlooptijd van een bepaald type advies halveert, heeft zijn doel bereikt, ook als de rest van de organisatie er nooit op inlogt.