AI is niet langer een experimentele technologie of een hype, maar een vast onderdeel van het dagelijks leven van miljoenen mensen. Uit een uitgebreide analyse van The Financial Times, gebaseerd op gebruiksrapporten van onder meer Google, OpenAI en Anthropic, blijkt dat kunstmatige intelligentie zich razendsnel heeft verspreid in zowel privé- als werkomgevingen. Deze analyse combineerde interne data van AI-bedrijven met enquêtes en aanvullende datasets om een betrouwbaar beeld te schetsen van de mondiale adoptie. De conclusie is helder: AI heeft zich binnen enkele jaren verankerd in routines, gewoonten en professionele workflows.

Deze week draait de Legal Prompt van de Week om iets dat iedere advocaat herkent: de zoektocht naar de perfecte pleitnota. Je wilt scherp redeneren, overtuigend schrijven en de juiste toon treffen — zonder dat je vastloopt in je eigen tekst. Met onze prompt gebruik je een taalmodel als meelezende collega-advocaat: een juridisch redacteur met diepgaande kennis van strafrecht, processtrategieën en bewijswaardering. De AI geeft gestructureerde, inhoudelijke feedback op jouw pleitnota, gericht op juridische juistheid, overtuigingskracht en stijl. Het resultaat? Een pleitnota die juridisch klopt, logisch opbouwt, krachtig leest en strategisch beter overkomt — zonder dat je één zin aan de AI hoeft over te laten.

Wat als de chatbot waarmee je een simpele vraag stelt, plotseling politiek advies geeft? Niet als grap of foutje, maar op serieuze toon en met duidelijke voorkeur. Geen sciencefiction – dit gebeurde in Nederland. In oktober 2025 waarschuwde de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) dat vier populaire AI-chatbots systematisch politieke aanbevelingen gaven. Aanleiding? De verkiezingen van 29 oktober 2025. Wat zegt dit over de juridische status van zulke systemen onder de Europese AI-wetgeving?

De Uitvoeringswet Dataverordening, op 28 oktober 2025 aangenomen, voert EU-Verordening 2023/2854 uit. Deze verordening, van kracht sinds 12 september 2025, regelt eerlijke toegang tot en gebruik van data in de EU. Personen en organisaties krijgen meer controle over hun gegevens en kunnen zo meedelen in de economische waarde ervan. De regels moeten leiden tot meer innovatie, concurrentie en kansen voor het mkb. Overheidsinstanties mogen in uitzonderlijke gevallen toegang krijgen tot bedrijfsdata. Toezicht en handhaving liggen bij de ACM en de Autoriteit Persoonsgegevens.

Per 1 november 2025 is Francien Dechesne voor vijf jaar benoemd tot bijzonder hoogleraar aan Tilburg University. De leerstoel, met als titel ‘Data and AI for the Rule of Law’, is mogelijk gemaakt door het ministerie van Justitie en Veiligheid via het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC). De leerstoel valt onder twee faculteiten: de School of Humanities and Digital Sciences en de Law School. Dat is geen toeval: het onderwerp raakt zowel technische als juridische fundamenten.

De Britse rechterlijke macht heeft op 31 oktober 2025 een richtlijn gepubliceerd over het gebruik van AI door rechters en juridisch personeel. AI mag worden ingezet voor administratieve taken en het samenvatten van teksten, maar niet voor juridische analyse, bewijswaardering of het schrijven van uitspraken. Vertrouwelijke informatie mag nooit in publieke AI-systemen worden ingevoerd. De richtlijn benadrukt risico’s zoals bias, hallucinaties en verlies van controle over data. Rechters blijven altijd persoonlijk verantwoordelijk voor wat onder hun naam wordt geproduceerd. Deze aanpak is een voorbeeld van professionele zelfregulering in een tijd van technologische verleiding.

Wat als één slecht beveiligde webcam een hele digitale keten kan platleggen? In een wereld waarin alles en iedereen digitaal verbonden is, komt kwetsbaarheid vaak uit onverwachte hoek. Denk aan slimme apparaten met zwakke wachtwoorden of AI-systemen die autonoom beslissingen nemen – met juridische én maatschappelijke impact. De boodschap van het meerjarenplan van de RDI is helder: digitale veiligheid is geen solovoorstelling. Het is teamwork, van leverancier tot toezichthouder.

De legaltech-bedrijven Saga en Epona kondigen een samenwerking aan. Saga biedt een AI-platform dat juristen ondersteunt bij analyse, kennismanagement en documentvergelijking. Epona levert een document- en e-mailmanagementsysteem (DMS) op basis van Microsoft 365, gericht op veilig en compliant dossierbeheer. Door hun krachten te bundelen willen ze AI-ondersteuning en documentbeheer dichter bij elkaar brengen. Deze koppeling kan leiden tot efficiëntere workflows en minder risico’s op fouten of datalekken. Voor juristen betekent het een stap naar slimmer, geïntegreerd en toekomstbestendig werken.

De financiële sector loopt een groeiend risico door zijn toenemende afhankelijkheid van een klein aantal niet-Europese IT-leveranciers. Dat stellen de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB) in een gezamenlijk rapport dat recent is gepubliceerd. De toezichthouders waarschuwen dat deze afhankelijkheid kan leiden tot concentratie- en systeemrisico’s, waardoor verstoringen bij één leverancier grote delen van de sector kunnen raken. Met dit rapport willen de AFM en DNB financiële instellingen aansporen hun digitale weerbaarheid verder te versterken en het belang benadrukken om op termijn te werken aan Europese digitale autonomie. 

De EU heeft in hoog tempo digitale wetgeving ingevoerd, zoals de AI Act, DSA, DMA, DGA en DA. Al deze verordeningen vragen om toezicht, maar het huidige stelsel is versnipperd en complex. In Nederland worden vooral de ACM en AP aangewezen als toezichthouders, vaak zonder duidelijke regie of coördinatie. Geursen en Kranenborg signaleren dit probleem in hun preadvies voor de Nederlandse Vereniging voor Wetgeving. Zij pleiten voor een centrale toezichtshub, bijvoorbeeld door het SDT structureel uit te bouwen. Alleen zo blijft toezicht op digitalisering effectief, overzichtelijk en juridisch houdbaar.