De tien grootste Nederlandse kantoren kiezen voor het juridische werk vooral gespecialiseerde platforms, met Legora en Harvey als koplopers, naast Microsoft Copilot voor algemene kantoortaken. De afweging tussen bouwen en kopen pakt per kantoor anders uit: CMS en AKD integreren diep met externe partijen, Hogan Lovells bouwde via Eltemate een eigen tool, en NautaDutilh stopte juist met een eigen start-up. Bijna alle kantoren vermijden afhankelijkheid van één leverancier, bijvoorbeeld met een eigen proeftuin of door twee tools naast elkaar te draaien. Alle tien hebben beleid opgetuigd, van een AI code of conduct tot aangepaste algemene voorwaarden, met de advocaat steeds eindverantwoordelijk en cliëntgegevens buiten publieke modellen. De rode draad is dat de toolkeuze minder bepaalt dan het beleid, de waarborgen en de adoptie eromheen, en dat doorlopende training daarvoor de doorslag geeft.

Mistral hernoemde eind mei 2026 zijn assistent Le Chat naar Vibe en verbreedde die van chatbot tot agent die in je mail, agenda, documenten en code meewerkt. Omdat Vibe van een Frans bedrijf komt, standaard binnen de EU host en buiten de Amerikaanse CLOUD Act valt, vervalt de soevereiniteitsklem die bij ChatGPT, Copilot en Gemini wel speelt. Die Europese herkomst is een echte risicovermindering, maar geen vrijbrief: op de gratis versie traint Mistral op je invoer, de CLOUD Act kijkt naar zeggenschap en niet alleen naar locatie, en een deel van de infrastructuur leunde op Amerikaanse cloud. Het zwaardere punt voor kantoren is de agentische modus, die juist koppelt aan de systemen waar vertrouwelijke stukken liggen, waardoor de vraag verschuift van waar je data staat naar wat de agent mag zien en doen. Vibe is bruikbaar voor algemeen werk zonder cliëntgegevens, en voor stukken onder het beroepsgeheim alleen in een afgeschermde opzet met verwerkersovereenkomst, zonder training op je invoer en met de toegang van de agent vooraf afgebakend.

AI versnelt vooral het voorspelbare, herhaalbare juridische werk, en daar zet het het uurtarief onder druk; in het Future Ready Lawyer-rapport 2026 verwacht 73% van de Nederlandse juristen dat het belang van het uurtarief afneemt, het hoogste percentage van de onderzochte landen. Een deel van dat routinewerk verlaat het kantoor bovendien richting ALSP's, die het geautomatiseerd en tegen een vaste prijs leveren. Onafhankelijke marktdata laten zien dat de verschuiving traag en cliëntgedreven verloopt, en dat het uurtarief overeind blijft bij complexe zaken met open scope en hoge belangen. De werkelijke druk komt van een prikkel die niet meer klopt: wie per uur factureert en sneller werkt door AI, verdient minder aan hetzelfde resultaat, terwijl cliënten steeds vaker op snelheid en uitkomst sturen. Praktisch betekent dit je zaken indelen naar voorspelbaarheid, vaste prijzen baseren op eigen doorlooptijddata, de grens van het beroepsgeheim bewaken en je interne sturing zo aanpassen dat die de verschuiving niet tegenwerkt.

In de organisatieprioriteiten 2026-2029 geeft het OM ruimte om met AI te experimenteren in opsporingsonderzoeken en werkprocessen, met aandacht voor de rechtmatigheid, en het ziet crimineel gebruik van AI urgenter worden. Het College houdt de toon afwachtend en stelt dat de technologie zich in veel situaties nog moet bewijzen. De AI-ambitie past in de bredere keuze om de focus te verleggen naar zwaardere en digitale criminaliteit en om het werk te vereenvoudigen. Tegelijk noemt het document de eigen IT sterk verbeterbehoeftig en de financiële tijden soberder, en erkent het dat de kwaliteitsverbetering bij strafbeschikkingen mede door ICT-beperkingen nog niet af is, waardoor de AI-plannen op een wankel fundament rusten. Voor de strafrechtpraktijk wordt rechtmatigheid de plek waar de discussie landt, terwijl de verschuiving naar meer cyberzaken, strafbeschikkingen en procesafspraken de instroom en afdoening de komende jaren verandert.

De AFM noemt het toezicht op de AI-verordening in de financiële sector in haar uitvoeringstoets van juni 2026 uitvoerbaar, maar nog niet operationeel, omdat ze pas kan handhaven nadat ze formeel is aangewezen terwijl de eerste verplichtingen al sinds februari 2025 gelden. Het uitstel van de hoog-risicobepalingen naar 2 december 2027 via de digital omnibus verlegt alleen de handhavingsdatum en raakt de eisen niet, terwijl de transparantieverplichting op 2 augustus 2026 blijft staan en geen uitstel kent. Het grootste uitvoeringsprobleem is de verdeling van taken tussen AFM en DNB en de vraag wanneer een toepassing onder de verordening of onder hoog-risico valt, waardoor partijen onder dubbel toezicht het risico lopen op uiteenlopende interpretaties van één norm. De praktische opdracht voor legal- en complianceteams is om klantgerichte AI te toetsen aan de transparantieplicht, kredietscoring en verzekeringsmodellen nu al te documenteren, en de eigen classificatie van elke toepassing schriftelijk te onderbouwen. Wie daarmee wacht tot het toezicht is ingericht, draagt in de tussentijd zelf het volledige risico van de onduidelijkheid.

De Douane laat ongeveer 5.500 medewerkers hun eigen handboeken doorzoeken met een chatbot die op Retrieval Augmented Generation draait, zodat antwoorden uit een vaste bronverzameling komen met de vindplaats erbij. Dit type AI sluit aan bij juridisch werk, omdat het antwoord herleidbaar is en de opgehaalde stukken niet in de training van het model belanden, wat gevoelige bronnen in een afgeschermde omgeving beter bruikbaar maakt. De productiviteitswinst is voorlopig een verwachting van TNO en is niet gemeten. Een bronverwijzing garandeert bovendien geen juistheid, want ook juridische RAG-tools hallucineren volgens Stanford-onderzoek nog in 17 tot 33 procent van de gevallen, zodat controle van elke vindplaats nodig blijft. De afhankelijkheid van veelal Amerikaanse modellen maakt de leverancierskeuze en de contractafspraken tot een onderwerp dat een kantoor met beroepsgeheim vooraf regelt.

Apple presenteerde op 8 juni 2026 Siri AI, een herbouwde assistent die mail, berichten, foto's en schermweergave doorzoekt en namens de gebruiker handelt, met verwerking deels op het toestel en deels via Apple's cloud op een Gemini-model van Google. In de EU komt Siri AI dit najaar wel op de Mac en de Vision Pro, maar niet op de iPhone of iPad, waarbij Apple naar de Digital Markets Act wijst en de Europese Commissie tegenwerpt dat het Apples eigen keuze is en dat een gevraagde vrijstelling van achttien maanden is geweigerd. De onderliggende rechtsvraag, hoe ver de interoperabiliteitsverplichting van de DMA reikt bij een systeembrede AI-assistent, is nog niet beslecht, en een eerdere EU-uitsluiting van Apple Intelligence werd in maart 2025 alsnog opgeheven. Omdat de functie juist op de kantoor-Mac landt, krijgen juridische teams te maken met een consumentenassistent die toegang krijgt tot apparaten met vertrouwelijke stukken, terwijl die assistent geen afgeschermde omgeving met verwerkersovereenkomst is. De praktische opgave is daarom een keuze op kantoorniveau over of, en onder welke voorwaarden, Siri AI op werkapparaten mag draaien.

Share

Project content

TIL Blogs

Created by you

Add PDFs, documents, or other text to reference in this project.

TNO concludeert dat AI werkprocessen versnelt zonder dat productiviteit daar vanzelf uit volgt, en de Douane-casus met een RAG-tool op de eigen handboeken laat dat concreet zien. Voor juristen is dit het herkenbare en haalbare type AI: een model dat put uit een vaste, gecontroleerde bronverzameling van wetgeving, rechtspraak en eigen modelteksten, zonder dat clientgegevens in een algemeen model belanden. De tijdwinst aan de zoekkant wordt bij een kantoor pas zichtbaar als winst wanneer het verdienmodel of de werkverdeling meebeweegt, omdat snellere research onder het uurtarief minder declarabele uren betekent. Een bronverwijzing onder een AI-antwoord is bovendien geen garantie op juistheid, want Stanford-onderzoek liet zien dat ook juridische RAG-tools in 17 tot 33 procent van de gevallen hallucineren, zodat handmatige controle van elke vindplaats nodig blijft. De winst zit daarmee in de inrichting van het werk rondom de tool en in expliciete menselijke controle.

Op 12 juni 2026 dwong een Amerikaans exportbevel Anthropic om Fable 5 en Mythos 5 wereldwijd offline te halen, omdat de maatregel elke niet-Amerikaan de toegang ontzegde en het bedrijf gebruikers niet per nationaliteit kon scheiden. Anthropic bestrijdt dat de aanleiding, een mogelijke jailbreak, zo'n ingreep rechtvaardigt, terwijl de Europese Commissie de gevolgen onderzoekt en zegt dat zulke maatregelen bondgenoten niet mogen discrimineren. De TIL-duiding is dat dit voor kantoren vooral een continuïteitsverhaal is: een extern AI-model kan zonder opzegtermijn verdwijnen door een besluit waar je geen invloed op hebt. Praktisch betekent dat een kantoor zijn afhankelijkheid in kaart brengt, een werkend alternatief achter de hand houdt en zijn AI-leverancier toetst op beschikbaarheid en exit zoals het dat bij andere kritische leveranciers doet. Vertrouwelijkheid staat daar los van, want cliëntgegevens horen sowieso niet in een algemeen model, en een toepassing op openbare bronnen houdt het kantoor buiten zowel het vertrouwelijkheids- als het beschikbaarheidsprobleem.

The Innovative Lawyer geeft het deck Legal prompting met Claude gratis weg: zesentwintig slides, gebaseerd op een jaar trainingen aan juridische teams en bijgewerkt naar de huidige stand van de modellen. Het deck behandelt wanneer promptwerk loont, wat er onder je beroepsgeheim wel en niet in een algemeen taalmodel mag, en hoe je een sterke prompt opbouwt met direct bruikbare juridische voorbeelden. Het controledeel laat zien hoe je verzonnen vindplaatsen voorkomt: gegrond werken, citaat eerst, en controleren in een verse sessie. Nieuw is de slide over prompten met Fable 5, met adviezen rechtstreeks uit de promptgids van Anthropic. Het deck is het startpunt; de toepassing op je eigen praktijk bouw je op in de cursussen Legal prompting en Verdieping AI-skills: Werken met Claude.