OpenAI heeft medio augustus het maken en publiceren van nieuwe GPTs uitgezet op persoonlijke ChatGPT-accounts, dus op Free, Go, Plus en Pro, terwijl bestaande GPTs blijven werken en bouwen alleen nog kan in een Business-, Enterprise- of Edu-workspace. De richting was zichtbaar sinds 22 april, toen OpenAI workspace agents aankondigde voor de zakelijke plannen en erbij schreef dat GPTs voorlopig beschikbaar blijven en later te converteren zouden zijn; die aankondiging ging niet over consumentenaccounts, en de stap van augustus kreeg geen eigen aankondiging of release note. Wie op een persoonlijk account blijft, komt uit bij Projects, dat in ChatGPT en in Claude vrijwel hetzelfde doet, met verschillen in bestandslimieten en in de vraag of je het mag delen; dichter bij wat een custom GPT was liggen Skills in Claude, een herbruikbare werkwijze met één eigenaar die je op Team en Enterprise organisatiebreed deelt. Kantoren op Microsoft 365 kunnen via de Agent Builder in Copilot een agent bouwen op SharePoint-bronnen binnen de bestaande rechten, met Copilot Studio als zwaardere variant, en op Google Workspace vervullen Gems in Gemini dezelfde rol. Het praktische werk is nu inventariseren welke assistenten er rondgaan, ze verplaatsen naar de zakelijke omgeving en in beleid vastleggen waar medewerkers mogen bouwen, met een aparte grens voor alles wat cliëntmateriaal raakt.

Anthropic bracht in juli een verborgen werkgeheugen in Claude in kaart, de J-space, dat concepten vasthoudt terwijl het model redeneert en dat de uitkomst aantoonbaar aanstuurt. Het onderzoek zegt niets over gevoel of ervaring en gaat alleen over het functionele vermogen om intern te redeneren en dat te benoemen. Belangrijker voor juristen is dat de uitleg die een model geeft geen betrouwbaar verslag is van wat het antwoord bepaalde, en dat zelfs de bouwer dat interne proces maar deels kan lezen. Dat raakt de juridische eis van uitlegbare AI, want de AI Act verlangt inzicht en toezicht terwijl de techniek dat maar gedeeltelijk waarmaakt. Voor de praktijk betekent het dat de controle op AI-output bij de jurist blijft en dat een claim van uitlegbaarheid vraagt om bewijs van wat werkelijk aantoonbaar is.

De rechtbank Den Haag verweet in een asielzaak (ECLI:NL:RBDHA:2026:17992) dat het beroepschrift documenten en rechtspraak opvoerde zonder vindplaatsen, paginanummers, aangewezen passages of uitleg over het verband met de zaak, en leidde daaruit af dat de gemachtigde AI had gebruikt zonder de uitkomsten te controleren. Anders dan in de bekende hallucinatiezaken, zoals de berisping van de Raad van Discipline 's-Hertogenbosch van eind juli 2026, wijst de rechtbank geen niet-bestaande of feitelijk onjuiste bron aan; het vermoeden rust op de vorm van het betoog. Onze lezing is dat zo'n vermoeden de kwaliteit van het processtuk beoordeelt en daar een verklaring aan hangt, en dat het onderscheidend vermogen ervan afneemt nu modellen vaker vindplaatsen meeleveren en de resterende fouten verschuiven naar verouderde of net niet passende rechtspraak. Het zwaarste punt in de opsomming staat los van AI: het beroepschrift benoemde geen motiveringsgebrek, en zonder aangewezen gebrek heeft de bestuursrechter niets om aan te toetsen. Voor kantoren ligt de oplossing in de eindtoets: elke verwijzing een vindplaats en een aangewezen passage, een steekproef door een tweede lezer met datum en naam, en een expliciet benoemd gebrek voordat het stuk wordt ingediend.

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde in juli 2026 haar eerste handreiking over generatieve AI en de AVG, die stelt dat een op persoonsgegevens getraind model niet zonder meer anoniem is en dat de inzet ervan daarom een grondslag vereist. Het belangrijkste voor kantoren is dat een organisatie die zo'n model in gebruik neemt een eigen onderzoeksplicht heeft: ze moet vooraf beoordelen of het model rechtmatig is getraind en dat ook kunnen aantonen. Een leverancier die zijn tool compliant noemt of zich Europees noemt, neemt die plicht niet over, waardoor de controle bij het kantoor blijft liggen. Praktisch komt het erop neer dat je de bewijslast bij de ontwikkelaar legt en in je inkoopvoorwaarden vastlegt, met stukken als een rechtmatigheidsschema per trainingsset, informatie over het trainingsprotocol, een Legitimate Interest Assessment en DPIA-bevindingen. De handreiking is voorlopig en beperkt zich tot de modellaag van closed-source modellen, en laat de aparte vraag van het beroepsgeheim bij je eigen invoer volledig overeind.

De gemeente Amsterdam zet met de eigen AI-tool Plangids ruim vijfhonderd bestemmingsplannen om naar één omgevingsplan, tot twintig keer sneller dan met de hand en met een matchingscore van 90 procent. De toepassing levert doordat de taak is ingeperkt tot openbare regels, de omzetting beleidsneutraal blijft en een planjurist elke suggestie toetst voordat een plantekenaar die intekent. Het Algoritmeregister benoemt zelf de twee risico's die juridisch tellen: gebruikers die suggesties te snel overnemen, en semantic search die ongelijkheden uit oude regels reproduceert. Voor juridische organisaties is de les om AI op afbakenbare, controleerbare taken in te zetten, een echte menselijke controlestap in te bouwen en de toepassing plus haar risico's vast te leggen. De grens van het beroepsgeheim blijft overeind, want deze aanpak is verdedigbaar op openbare data terwijl vertrouwelijke stukken een afgeschermde omgeving met verwerkersovereenkomst en zonder training op de invoer vragen.

Je hebt de theorie. Nu de praktijk. Er is genoeg geschreven over hoe AI de juridische beroepspraktijk verandert. Over hallucinaties, ethiek, prompting en de toekomst van juridisch werk. Maar kennis zonder toepassing is vrijblijvend. Dit artikel is daarom geen essay, maar een handleiding. Zes concrete stappen om vandaag te beginnen. Niet morgen. Niet wanneer je kantoor een AI-beleid heeft. Niet wanneer de tools "perfect" zijn. Vandaag.

De Autoriteit Persoonsgegevens oordeelde in juli 2026 dat de gemeente Haarlemmermeer Microsoft 365 Copilot niet rechtmatig kan inzetten zonder eerst aanvullende maatregelen te nemen, en dat oordeel is bruikbaar voor elke organisatie die Copilot op haar Microsoft-omgeving wil zetten. De AP eist dat de basis eerst op orde is, met een actueel verwerkingsregister, gecontroleerde autorisaties, gelabelde documenten en zicht op de cloudomgeving, allemaal vóór de ingebruikname en niet erna. Het scherpste praktijkpunt is dat Copilot toegang heeft tot alles waar de gebruiker bij kan, waardoor slordige autorisaties direct het beroepsgeheim en de minimale gegevensverwerking raken. De vier hoge restrisico's komen samen op het gebrek aan transparantie van Microsoft over het RAI-filter en de Required Service Data, en de AP maakt duidelijk dat die beperkte openheid de afnemer niet van zijn eigen AVG-plichten ontslaat en de tool zelfs onbruikbaar kan maken. Voor een kantoor betekent het een scherp doel, contractuele afspraken over rol, inzagerecht, filters en bewaartermijnen, en een echte menselijke controlestap tegen automation bias, vastgelegd in beleid.

GPT-5.6, het nieuwe model achter ChatGPT, is sinds 9 juli 2026 breed beschikbaar, na een gefaseerde start met beperkte toegang. Op dezelfde dag publiceerde OpenAI een eigen promptgids, en de kernboodschap daarvan gaat in tegen wat gebruikers het afgelopen jaar leerden. Toen OpenAI zijn interne prompts opschoonde, verbeterden de resultaten met ongeveer 10 tot 15 procent, terwijl het tokenverbruik met 41 tot 66 procent daalde en de kosten met 33 tot 67 procent. Dat leverde beter werk op voor minder geld, alleen door herhaling weg te halen.

Vanaf 2 augustus 2026 verplicht artikel 50 van de AI Act aanbieders én gebruikers van AI-systemen om kenbaar te maken wanneer iemand met AI communiceert en wanneer content door AI is gemaakt of bewerkt, op straffe van een boete tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. De praktijkcode die de Europese Commissie op 10 juni publiceerde werkt het markeren en labelen praktisch uit, maar ondertekening is vrijwillig en vervangt de onderliggende plicht niet. De kern van onze duiding is dat de plicht ook landt bij het juridische kantoor dat zelf AI inzet, via zijn chatbot, zijn AI-gegenereerde marketingcontent en teksten die het publiek informeren. Een aandachtspunt is dat de machineleesbare markeringsplicht (artikel 50 lid 2) via het Digital Omnibus-akkoord voorlopig naar 2 december 2026 is verschoven, al gelden tot publicatie in het Publicatieblad juridisch de oorspronkelijke data en houdt de AP zelf nog 2 augustus aan. Concrete stappen zijn het in kaart brengen van AI-toepassingen die met mensen communiceren of content maken, het toevoegen van duidelijke AI-meldingen en labels, en het vastleggen in het AI-beleid wie deze controle uitvoert bij nieuwe tools.

De topmodellen Fable 5 en GPT-5.6 liggen medio 2026 zo dicht bij elkaar dat de keuze voor juristen vooral gaat over kosten, gewoonte en de verwerkingslocatie van de data, en niet over de benchmarkscores die per aanbieder een ander verhaal vertellen. Op de redactie blijft Claude favoriet voor schrijfwerk en gevoelige communicatie, terwijl GPT-5.6 dichtbij komt tegen een lagere prijs en ruimere limieten, met als kanttekening dat Fable geen afbeeldingen maakt. De duiding die een consumentenvergelijking overslaat, is dat een kantoor eerst moet bepalen of het werk überhaupt in een algemeen taalmodel hoort, met de bekende grens rond het beroepsgeheim. Fable 5 brengt daar een verplichte bewaartermijn van dertig dagen bij, die zelfs Microsoft uit zijn interne keuzemenu deed besluiten en die je in je contract meeneemt. Als die grens vaststaat, kies je op budget, op het model dat je al kent, en op de vraag of schrijfkwaliteit of prijs voorop staat.