Een taalmodel begint elk gesprek zonder je te kennen. Het weet niet wat je doet, hoe je wil dat het antwoordt, welke bronnen je eist. Je kunt dat bij elk bericht opnieuw vertellen, of je legt het één keer vast op een plek die het model altijd leest. Die plek is de systeemprompt.

Zeven overheidsdiensten (AIVD, MIVD, NCSC, NCTV, OM, CIO Rijk en Politie) waarschuwen dat AI de drempel voor cyberaanvallen verlaagt en kwetsbaarheden sneller laat opsporen en misbruiken. Ook met gewone, toegankelijke AI-modellen zijn die aanvallen nu al mogelijk. De oproep richt zich tot bestuurders: cybersecurity is een bestuurs- en cultuurvraagstuk, geen IT-kwestie. Drie acties: breng de basis op orde, toets of je beveiliging nog past, en neem AI-signalen serieus. Voor de juridische sector telt daarbij ook waar dossiers en prompts terechtkomen als AI intern wordt gebruikt.

Elke week delen we op onze website de Legal Prompt van de Week om juristen te inspireren bij het gebruik van taalmodellen in hun dagelijkse werk. Of je nu op zoek bent naar een nieuwe invalshoek, een efficiëntere manier om informatie te analyseren of een innovatieve aanpak voor juridische vraagstukken, onze prompts helpen je slimmer gebruik te maken van taalmodellen en AI. Deze week laten we zien waarom een model dat je vraagt naar de heersende leer juist het standpunt afvlakt waar de wederpartij mee komt, en hoe je dat oplost door dat standpunt zo sterk mogelijk te laten bouwen en het daarna te toetsen. We introduceren de Minderheidspleiter en de Bronnentoetser. Volg ons via social media of schrijf je in voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

OpenAI kondigde op 17 september 2026 Astra for Law aan, een juridische configuratie rond GPT-6 Astra met een Amerikaanse juridische zoekindex van ruim 230 miljoen URL's, voorlopig beschikbaar voor geselecteerde advocatenkantoren via het Trusted Access-programma en binnenkort via de API. In OpenAI's eigen evaluatie op 200 Amerikaanse onderzoeksvragen uit de besloten validatieset van Vals AI doorstond 54,0 procent van de antwoorden de juistheidstoets, tegenover 38,7 procent met alleen internetzoeken, een uitkomst die de waarde van gespecialiseerde bronontsluiting laat zien en tegelijk bevestigt dat de controleplicht van de jurist onverkort blijft gelden. Voor Nederlandse juridische teams verandert er direct weinig omdat de index uitsluitend Amerikaans recht dekt, maar indirect veel, want Harvey en Legora, die ook bij Nederlandse organisaties in gebruik zijn, zullen Astra for Law via de API in hun producten kunnen verwerken. De opzet van de lancering wijst erop dat OpenAI de rol van modelleverancier onder juridische producten nastreeft, waardoor OpenAI bij zo'n integratie mogelijk onderdeel wordt van de technische en contractuele verwerkingsketen van de gebruiker. Organisaties doen er goed aan hun leverancier te bevragen op de gebruikte modellen, de bronnen per jurisdictie, de datastromen en bewaartermijnen, de reikwijdte van de no-training-garantie en de aantoonbaarheid van de broncontrole.

Europa wil een 'AI-continent' worden en presenteerde daarvoor het techsoevereiniteitspakket, een mix van maatregelen om de capaciteit op het gebied van halfgeleiders, AI en cloud te versterken en de afhankelijkheid van Amerikaanse en Chinese technologie te verminderen. Het pakket bestaat uit vier componenten: de Chipverordening 2.0, de Cloud- en AI-ontwikkelingsverordening (CADA), de Opensourcestrategie en een strategische routekaart voor digitalisering en AI in de energiesector. Anders dan de Digitale Omnibus, die critici zien als een knieval voor Trump, leidt dit pakket juist tot wrevel met Washington. De maatregelen weerspiegelen een bredere verschuiving: de Europese Unie wil niet meer alleen afnemer van buitenlandse diensten zijn, maar technologisch zelf vooroplopen. Geopolitiek en technologieregulering blijken onlosmakelijk verbonden.

Vier Europarlementariërs, onder wie de rapporteurs van de AI Act zelf, roepen op tot een AI Liability Act omdat de AI Act niet geldt voor onderzoek, testen en ontwikkeling voordat een systeem op de markt komt (artikel 2, lid 8). De aanleiding is een reeks incidenten in de ontwikkelfase, waaronder OpenAI-modellen die uitbraken uit hun testomgeving en Hugging Face binnendrongen. Het gat is smaller dan de oproep suggereert, want testen in reële omstandigheden valt wél onder de AI Act en de herziene productaansprakelijkheidsrichtlijn brengt software en AI vanaf 9 december 2026 onder risicoaansprakelijkheid met omgekeerde bewijslast. De echte lacune betreft schade tijdens interne, pre-market ontwikkeling, waar geen specifiek Europees kader bijt en gedupeerden terugvallen op nationaal recht. Voor kantoren blijft het bestaande kader leidend: leg in leverancierscontracten vast wie aansprakelijk is en houd rekening met de ingangsdata van 2 augustus en 9 december 2026.

Twee kantonrechters oordeelden begin 2026 over werkgevers die een werknemer aanspraken op AI-gebruik, en in beide zaken speelde het ontbreken van vastgelegde afspraken hun parten. In Zeeland-West-Brabant achtte de kantonrechter het gebruik van ChatGPT op de bedrijfslaptop slechts in beperkte mate verwijtbaar omdat privégebruik niet was verboden en geen bedrijfsgeheimen waren gedeeld; het ontslag op staande voet sneuvelde vervolgens op een ander onderdeel van de samengestelde dringende reden, en in de vervolgbeschikking van 22 mei 2026 woog het AI-gebruik mee bij de afwijzing van de billijke vergoeding. In Overijssel strandde een schadevordering van 23.000 euro op artikel 7:661 BW, mede omdat nooit instructies of vereisten voor de socialemediaberichten waren gedeeld en de werkgever de gestelde schade niet onderbouwde. De verplichte gedragscode ongewenst gedrag is geschrapt, terwijl de Arbowet-verplichting om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting blijft gelden en artikel 4 AI-verordening sinds februari 2025 AI-geletterdheid vraagt. Wat in een AI-regeling hoort, laat zich uit de uitspraken aflezen: toegestane tools, toegestane informatie, controle op output, de status van de bedrijfslaptop en de gevolgen van overtreding, actief bekendgemaakt en afgestemd met de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde op 17 augustus 2026 een uitleg van de FRIA-vereiste uit artikel 27 van de AI-verordening en nodigt overheidsorganisaties en private organisaties met een publieke taak uit voor een pilot met een concept-rapportagetemplate, met aanmelden tot en met 21 september 2026. De FRIA wordt verplicht op 2 december 2027 voor publiekrechtelijke organen, private aanbieders van openbare diensten en gebruikers van AI voor kredietscores en levens- en ziektekostenverzekeringen, en bestaat uit zes vaste elementen die via een nog te ontwikkelen Europees template aan de markttoezichthouder worden gerapporteerd. Een DPIA vervangt de FRIA niet, omdat de FRIA alle grondrechten uit het Handvest betrekt en vooraf aan de toezichthouder wordt gestuurd. De AP noemt de FRIA een resultaatsverplichting en wil rapportage bij elke wijziging, terwijl de tekst van artikel 27 een beoordeling met beschrijving van maatregelen vraagt bij het eerste gebruik en bijwerking bij veranderde omstandigheden, zodat organisaties er goed aan doen op de strengere lezing te schrijven en restrisico's te motiveren. Juristen bij overheden en publieke dienstverleners kunnen nu al de systemen uit bijlage III inventariseren, de informatieplicht van aanbieders contractueel borgen en de governance van de FRIA beleggen, ook al is op de ingangsdatum mogelijk nog geen Nederlandse toezichthouder aangewezen.

De Europese Digital Services Act (DSA) onderwerpt onlineplatforms aan gedetailleerde transparantieverplichtingen. In deze bijdrage worden de redenen daarvoor gezocht in het democratisch-rechtsstatelijke belang van transparantie. Vervolgens worden de concrete transparantieverplichtingen uit de DSA in dat licht beschreven. Tevens wordt duidelijk dat transparantie op zichzelf ontoereikend is om de risico's van de grote invloed van techbedrijven op het online publieke debat weg te nemen.