De Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) 2025 beschrijft hoe overheden als één digitale overheid samenwerken aan zes prioriteiten: cloud, data, AI, burgergerichte dienstverlening, digitale weerbaarheid en digitaal vakmanschap. Juridisch professionals krijgen een centrale rol bij het implementeren van verplichte standaarden, het waarborgen van privacy en het begeleiden van AI-gebruik. AI wordt ingezet onder centrale regie, met nadruk op transparantie, juridische toetsing en publieke waarden. Juristen moeten bijdragen aan het ontwikkelen van kaders zoals algoritmenbeleid en federatieve datastelsels. Digitale vaardigheden en kennis van data en AI worden essentieel onderdeel van juridisch werk. De strategie beëindigt vrijblijvendheid en vraagt om juridische borging in alle digitale processen.

Artificial Intelligence is niet meer weg te denken uit het bedrijfsleven, en dat geldt ook de accountancy. Automatische factuurverwerking, geautomatiseerde jaarrekeninganalyses en vastgoedwaarderingen op basis van machine learning – AI-systemen nemen steeds vaker kritieke onderdelen van het werk van accountants over. Maar met deze mogelijkheden komen ook nieuwe verantwoordelijkheden. De NBA (Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants) speelt hierop in met de publicatie van de leidraad AI in Control – een praktisch en tegelijk strategisch document dat accountants helpt om AI op verantwoorde wijze te beheersen.

AI-tools zoals ChatGPT of Claude worden steeds vaker ingezet in de juridische praktijk. Juristen gebruiken ze voor het herschrijven van teksten, het analyseren van contracten of het brainstormen over standpunten. Maar met die opkomst komt ook een fundamentele zorg: hoe veilig is het eigenlijk om gevoelige informatie aan een AI toe te vertrouwen? Het korte antwoord: op dit moment zijn die risico’s reëel. Veel AI-systemen verwerken informatie op een manier die technisch gezien tóch toegang kan geven aan de aanbieder of anderen. Maar er is een oplossing in opkomst die dat fundamenteel verandert: Confidential Inference.

Je herkent het vast: een vraagstuk dat zó complex is dat zelfs het opdelen ervan een uitdaging vormt. Denk aan het beoordelen van de juridische risico’s van een grensoverschrijdende datatransfer, het afwegen van investeringen in AI-tools binnen je kantoor, of het analyseren van een contract met tientallen bepalingen en uitzonderingen. Waar begin je? Precies voor dit soort situaties is een nieuwe techniek ontworpen: Atom-of-Thoughts (AoT).

De Rechtbank Den Haag heeft zich recent uitgesproken over een zaak waarin transparantie over algoritmegebruik door de overheid botste met het belang van effectief toezicht. In deze procedure stond centraal of de Belastingdienst verplicht is inzicht te geven in de werking van risicomodellen die zij inzet bij het controleren van belastingaangiftes. De rechtbank oordeelde van niet. Met een beroep op artikel 5.1, tweede lid, onder d van de Wet open overheid (Woo) mocht de Belastingdienst weigeren bepaalde documenten (gedeeltelijk) openbaar te maken.

Een Amerikaanse rechter heeft OpenAI bevolen om alle gebruikersinteracties te bewaren, inclusief verwijderde gesprekken. Deze beslissing maakt deel uit van de pre-trial discovery in de zaak tussen The New York Times en OpenAI, en is bedoeld om mogelijk bewijsmateriaal veilig te stellen. Tegelijkertijd klaagt Reddit AI-bedrijf Anthropic aan wegens ongeoorloofd scrapen van gebruikersdata. Beide zaken laten zien hoe AI-gebruik juridisch risicovol kan zijn, zeker rond data-eigendom en privacy.

De Adviesraad Internationale Vraagstukken waarschuwt dat AI fundamentele publieke waarden en de democratische rechtsorde bedreigt. De Europese AI-verordening is belangrijk, maar onvoldoende zolang Europa afhankelijk blijft van buitenlandse techreuzen. De AIV pleit voor een uitlegbaar, controleerbaar en publiek gestuurd AI-ecosysteem. Nederland moet hierin een leidende rol nemen, door regie te voeren, publieke alternatieven te stimuleren en internationaal coalities te vormen. Juristen spelen hierbij een cruciale rol in het waarborgen van transparantie, grondrechten en verantwoord gebruik van AI.