De AI Act verplicht EU-lidstaten om toezichthouders aan te wijzen voor handhaving van AI-regels. Toch heeft een groot deel dat in 2025 nog niet juridisch geregeld. Zonder officiële autoriteiten stokt het toezicht, de rechtsbescherming en markttoegang. Nationale keuzes lopen sterk uiteen, van centrale modellen tot gefragmenteerde sectorstructuren. De rol van privacytoezichthouders wordt niet overal erkend, wat fundamentele rechten onder druk zet. Voor juristen is het nu cruciaal om per land te weten wie bevoegd is en processen daarop aan te passen.

De Amsterdamse AI Agenda 2025–2026 vertaalt de eerder vastgestelde Visie op AI naar concrete stappen voor verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie. De gemeente richt zich op drie kernwaarden: mensgerichtheid, betrouwbaarheid en toekomstbestendigheid. AI wordt ingezet in de dienstverlening, de openbare ruimte en de interne organisatie, met projecten als ChatAmsterdam en Blurring as a Service. Daarnaast investeert Amsterdam in AI-geletterdheid van medewerkers en inwoners, om kennis en bewustzijn te vergroten. Duurzaamheid, ethiek en digitale onafhankelijkheid vormen vaste toetsingspunten. Zo bouwt de stad aan een toekomst waarin technologie in dienst staat van de mens, niet andersom.

De manier waarop we het internet gebruiken, verandert ingrijpend. Waar browsers ooit slechts een raam waren naar het web, ontwikkelen ze zich nu tot actieve assistenten die begrijpen wat je wilt doen en daar zelfstandig naar handelen. Deze nieuwe categorie, de zogenoemde agentic browsers, belooft het einde van het traditionele klikken en zoeken. In plaats van een hulpmiddel dat wacht op commando’s, wordt de browser een mede-werker die taken uitvoert, beslissingen voorbereidt en context begrijpt. Met de komst van ChatGPT Atlas, Arc, Opera Neon en de Copilot-modus in Microsoft Edge is het tijdperk van passief browsen voorbij. De browser wordt niet langer alleen een instrument, maar een digitale collega die meedenkt.

De Britse legaltech-groep LITIG heeft het AI Transparency Charter gelanceerd: een vrijwillig handvest dat transparantie en ethiek bij het gebruik van AI in de juridische sector bevordert. Bedrijven die zich aansluiten, mogen een kitemark badge voeren, al betreft dit geen officieel keurmerk. Het handvest bevat zes kernprincipes over transparantie, testing, bias, milieu-impact en naleving van regelgeving. Ondersteunende documenten, zoals het Product Transparency Statement en Use Case Framework, helpen kantoren hun AI-gebruik te documenteren. De nadruk ligt op voortdurende verbetering, niet op certificering. Zo vormt het handvest een eerste stap naar zelfregulering en vertrouwen in juridische AI.

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft de handreiking ‘Verder bouwen aan AI-geletterdheid’ gepubliceerd als vervolg op de eerdere versie. Deze richt zich op de wettelijke verplichting tot AI-geletterdheid onder de AI-verordening. Organisaties moeten ervoor zorgen dat iedereen die met AI werkt, voldoende kennis en vaardigheden heeft over zowel de technische als ethische aspecten. De handreiking bevat praktijkvoorbeelden en een actieplan voor een duurzame aanpak. Volgens de AP is AI-geletterdheid essentieel om verantwoord en risicobewust met AI om te gaan.

De klassieke webbrowser verandert in hoog tempo. Waar Chrome, Edge en Safari jarenlang fungeerden als neutrale toegangspoort tot het internet, voegt OpenAI met ChatGPT Atlas een compleet nieuw concept toe: een browser waarin kunstmatige intelligentie niet naast, maar in de browser leeft. Atlas is ontworpen als een volwaardige, op Chromium gebaseerde webbrowser met ChatGPT geïntegreerd in elk onderdeel van de interface. Gebruikers kunnen zoeken, lezen, schrijven en zelfs taken uitvoeren zonder tussen apps te hoeven schakelen. Voor juristen en andere kenniswerkers, die dagelijks werken met informatie, documenten en onderzoek, is dat veelbelovend.

De Department of Homeland Security (DHS) – het Amerikaanse ministerie dat verantwoordelijk is voor de bescherming van de nationale veiligheid – houdt zich onder meer bezig met grensbewaking, terrorismebestrijding, cyberveiligheid en de bestrijding van online kindermisbruik. Vanuit die laatste taak heeft de dienst een juridisch precedent gezet: voor het eerst is een federale zoekmachtiging verleend die specifiek is gericht op prompts van een ChatGPT-gebruiker.

De CCBE Guide on the Use of Generative AI by Lawyers (2 oktober 2025) geeft richting aan hoe advocaten verantwoord kunnen omgaan met generatieve AI in hun praktijk. De gids beschrijft de voordelen van GenAI, zoals efficiëntie, kostenbesparing en betere toegang tot recht, maar benadrukt ook risico’s als privacyproblemen, hallucinaties, bias en gebrek aan transparantie. Daarnaast behandelt de CCBE de impact van GenAI op kernverplichtingen als vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid en professionele competentie. Advocaten moeten de werking en beperkingen van AI begrijpen, outputs verifiëren en cliënten transparant informeren over het gebruik ervan. De CCBE waarschuwt dat AI de beroepsethiek niet verandert, maar wel nieuwe zorgplichten met zich meebrengt. Uiteindelijk blijft de advocaat zelf verantwoordelijk voor kwaliteit, integriteit en vertrouwelijkheid bij het gebruik van AI.

De Beroepsopleiding Advocaten heeft richtlijnen opgesteld voor het verantwoord gebruik van generatieve AI, zoals ChatGPT. Advocaat-stagiairs blijven volledig verantwoordelijk voor hun ingeleverde werk en moeten duidelijk laten zien welke competenties zij zelf hebben ontwikkeld. De richtlijnen geven voorbeelden van toegestaan AI-gebruik en benoemen risico’s en aandachtspunten. Onjuist of overmatig gebruik van AI kan als fraude worden aangemerkt.