Twee kantonrechters oordeelden begin 2026 over werkgevers die een werknemer aanspraken op AI-gebruik, en in beide zaken speelde het ontbreken van vastgelegde afspraken hun parten. In Zeeland-West-Brabant achtte de kantonrechter het gebruik van ChatGPT op de bedrijfslaptop slechts in beperkte mate verwijtbaar omdat privégebruik niet was verboden en geen bedrijfsgeheimen waren gedeeld; het ontslag op staande voet sneuvelde vervolgens op een ander onderdeel van de samengestelde dringende reden, en in de vervolgbeschikking van 22 mei 2026 woog het AI-gebruik mee bij de afwijzing van de billijke vergoeding. In Overijssel strandde een schadevordering van 23.000 euro op artikel 7:661 BW, mede omdat nooit instructies of vereisten voor de socialemediaberichten waren gedeeld en de werkgever de gestelde schade niet onderbouwde. De verplichte gedragscode ongewenst gedrag is geschrapt, terwijl de Arbowet-verplichting om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting blijft gelden en artikel 4 AI-verordening sinds februari 2025 AI-geletterdheid vraagt. Wat in een AI-regeling hoort, laat zich uit de uitspraken aflezen: toegestane tools, toegestane informatie, controle op output, de status van de bedrijfslaptop en de gevolgen van overtreding, actief bekendgemaakt en afgestemd met de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde op 17 augustus 2026 een uitleg van de FRIA-vereiste uit artikel 27 van de AI-verordening en nodigt overheidsorganisaties en private organisaties met een publieke taak uit voor een pilot met een concept-rapportagetemplate, met aanmelden tot en met 21 september 2026. De FRIA wordt verplicht op 2 december 2027 voor publiekrechtelijke organen, private aanbieders van openbare diensten en gebruikers van AI voor kredietscores en levens- en ziektekostenverzekeringen, en bestaat uit zes vaste elementen die via een nog te ontwikkelen Europees template aan de markttoezichthouder worden gerapporteerd. Een DPIA vervangt de FRIA niet, omdat de FRIA alle grondrechten uit het Handvest betrekt en vooraf aan de toezichthouder wordt gestuurd. De AP noemt de FRIA een resultaatsverplichting en wil rapportage bij elke wijziging, terwijl de tekst van artikel 27 een beoordeling met beschrijving van maatregelen vraagt bij het eerste gebruik en bijwerking bij veranderde omstandigheden, zodat organisaties er goed aan doen op de strengere lezing te schrijven en restrisico's te motiveren. Juristen bij overheden en publieke dienstverleners kunnen nu al de systemen uit bijlage III inventariseren, de informatieplicht van aanbieders contractueel borgen en de governance van de FRIA beleggen, ook al is op de ingangsdatum mogelijk nog geen Nederlandse toezichthouder aangewezen.

De Europese Digital Services Act (DSA) onderwerpt onlineplatforms aan gedetailleerde transparantieverplichtingen. In deze bijdrage worden de redenen daarvoor gezocht in het democratisch-rechtsstatelijke belang van transparantie. Vervolgens worden de concrete transparantieverplichtingen uit de DSA in dat licht beschreven. Tevens wordt duidelijk dat transparantie op zichzelf ontoereikend is om de risico's van de grote invloed van techbedrijven op het online publieke debat weg te nemen.

Door AI gegenereerde tekst herken je in 2026 aan de opbouw en de samenhang van woordkeuze, terwijl losse leestekens en modewoorden hun waarde als signaal verliezen omdat modelbouwers ze eruit trainen en mensen ze overnemen. De diepere signalen die Alberto Romero beschreef, van de abstractieval en de nuancewip tot het loopbandeffect en het subtekstvacuüm, komen in juridische tekst terug als memo's zonder concrete details, betogen zonder standpunt en processtukken die geen gebrek benoemen, zoals de rechtbank Den Haag eerder dit jaar signaleerde. Onderzoek laat zien dat mensen die dagelijks met taalmodellen schrijven AI-tekst opvallend goed herkennen, terwijl detectiesoftware onbetrouwbaar is en het invoeren van andermans stukken bovendien het beroepsgeheim raakt. Elk signaal op tekstniveau beschrijft slechte tekst, en slechte tekst is niet voorbehouden aan machines, zodat een stijlvermoeden nooit meer oplevert dan een aanleiding tot navraag. Organisaties doen er daarom goed aan te beoordelen op richting, herkomst en versiegeschiedenis, en in beleid vast te leggen dat de controle op inhoud en bronnen bij de indiener blijft.

Anthropic introduceerde in juli Record a skill in de Mac-app van Claude: je doet een taak één keer voor terwijl scherm, klikken, toetsaanslagen en stem worden opgenomen, en Claude maakt daar een herbruikbare vaardigheid van. De opname zelf wordt niet bewaard, maar de schermafbeeldingen blijven in de Cowork-taak staan tot je die verwijdert, en alles wat tijdens de opname op je scherm staat gaat mee, wat voor kantoren met beroepsgeheim de kern van het probleem is. De vaardigheid die eruit rolt is leesbare tekst, wat de controleerbaarheid van een kantoorprocedure vergroot, terwijl het model wel zelf invult wat het uit de beelden meende te begrijpen. Een vaardigheid kan als geplande taak op vaste tijden draaien zonder dat iemand meekijkt, waardoor de sturing verschuift naar de instructie die je vooraf vastlegt. Kantoren doen er verstandig aan alleen processen met openbare bronnen op te nemen, vast te leggen wie een vaardigheid mag goedkeuren, en het verwijderen van opnames in het bewaarbeleid op te nemen.

De slimme deurbel hangt inmiddels bij 1,6 miljoen Nederlandse huishoudens en verwerkt via AI-functies als gezichtsherkenning en geautomatiseerde zoekacties gegevens die onder de AVG en de AI Act vallen. Criminoloog Marc Schuilenburg toont in een nieuw essay hoe de data achter deze deurbellen via ketenpartners kunnen terechtkomen bij opsporingsdiensten, een patroon dat Amazon Ring na publieke druk deels terugdraaide door het partnerschap met Flock Safety te annuleren. De Autoriteit Persoonsgegevens ontving in 2025 ruim 550 klachten over deurbelcamera's, terwijl de handhaving op individuele gebruikers beperkt blijft. Organisaties die slimme deurbellen plaatsen of erover adviseren, moeten rekening houden met een verschuivend juridisch kader waarin firmware-updates de status van het apparaat onder de AI Act kunnen veranderen. Het advies beperken tot de camerahoek volstaat niet meer, omdat de AI-infrastructuur achter het apparaat zelfstandige verplichtingen meebrengt.

Een taalmodel dat zijn eigen analyse controleert, vindt slordigheden en mist de aanname waarop de hele redenering rust. Alles wat in het gesprek staat, behandelt het model als vaststaande context, ook zijn eigen eerdere output. Deze editie scheidt drie rollen: de analist die ontleedt, de reviewer die uitsluitend markeert, en de jurist die beslist. Met blind reviewen in een schoon gesprek, zonder vraagstelling en zonder te vermelden dat het jouw analyse is. Inclusief prompts voor analist, blinde reviewer, tegenlezer met bewijslast en een beslisdocument.

Artikel 4 van de AI-verordening schrijft sinds de Omnibus geen niveau van AI-geletterdheid meer voor: je neemt maatregelen en je laat zien dat je ze hebt genomen. Dat geldt ook voor stagiairs en inhuur, en bij AI voor werving en selectie komt de trainingsplicht voor menselijk toezicht uit artikel 26 erbovenop. Een certificaat is niet verplicht; een intern trainingsregister is het bewijsstuk dat overblijft. Het scherpste risico zit voorlopig in het tuchtrecht: op 27 juli 2026 kreeg een advocaat een berisping voor ongecontroleerde AI-verwijzingen, waarbij nog meewoog dat AI-geletterdheid in 2025 nog geen gemeengoed was, een verweer dat inmiddels niet meer opgaat.

Begin je vraag met wat je wilt weten en laat elk woord weg dat een richting suggereert, dus vraag om de weging van de argumenten in plaats van om bevestiging van je eigen standpunt. Houd het bij maximaal drie harde eisen in één beurt, bijvoorbeeld de vraagstelling, het gewenste format en de verplichting om alleen met vindplaats te verwijzen, en leg de overige eisen pas in een tweede beurt voor met het concept ernaast. Plak geen uitgewerkte voorbeeldanalyses in je prompt, want die verbeteren de inhoud niet; gebruik een voorbeeld alleen wanneer je wilt dat de opmaak lijkt op een bestaand stuk van de eigen organisatie. Schrap "denk stap voor stap" en vervang het door een korte rolaanduiding aan het eind van de vraag, en zet in Claude een lang document bovenaan met je vraag eronder, geef in ChatGPT een getalsmatige grens en de instructie om niets toe te voegen, en geef Copilot naast je doel een bron mee.