We leven in een tijdperk waarin digitale diensten alomtegenwoordig zijn. E-mail, browsers, sociale media, chatapps en kunstmatige intelligentie bepalen hoe we werken, communiceren en informatie verwerken. Maar een groot deel van deze digitale infrastructuur wordt gedomineerd door Amerikaanse BigTech-bedrijven: Google, Microsoft, Meta en Apple. Deze bedrijven leveren betrouwbare diensten, maar hun dominantie brengt risico's met zich mee: denk aan dataprivacy, geopolitieke druk, handelsbeperkingen en de economische impact van mogelijke sancties.

AI-gestuurde zwermen van online accounts kunnen zich voordoen als echte gemeenschappen en zo de publieke opinie manipuleren.
In tegenstelling tot traditionele bots zijn deze netwerken adaptief, langdurig actief en grotendeels autonoom. Daardoor kan een kunstmatige indruk ontstaan dat bepaalde standpunten breed worden gedragen. Dit ondermijnt het principe van onafhankelijke meningsvorming waarop democratische processen steunen. Onderzoekers pleiten voor een systeemaanpak, met vroegtijdige detectie, betere data-toegang en mensverificatie zonder identiteitsverlies. De kernuitdaging is het duur en instabiel maken van grootschalige digitale manipulatie.

De Europese Commissie heeft op maandag 26 januari 2026 aangekondigd een formeel handhavingsonderzoek te starten naar X, het socialemediaplatform dat eigendom is van Elon Musk. Dit onderzoek richt zich specifiek op de AI-chatbot Grok, die door het bedrijf xAI is ontwikkeld en geïntegreerd in het platform. Volgens de Commissie wordt Grok verantwoordelijk gehouden voor het op grote schaal genereren van seksueel expliciete deepfakes. Bijzonder alarmerend is dat een deel van dit beeldmateriaal minderjarigen lijkt af te beelden.

Met Replit Mobile wordt het mogelijk om zonder programmeerkennis volledige apps te bouwen en te publiceren, rechtstreeks vanaf je telefoon. Door middel van zogenoemde vibe coding beschrijf je in gewone taal wat je wilt maken, waarna AI de app voor je ontwikkelt. Dit verlaagt de drempel om eigen tools te bouwen voor werk, studie of privégebruik aanzienlijk. De mobiele ervaring is snel, intuïtief en geschikt voor echte apps, niet alleen prototypes. Tegelijk vraagt deze nieuwe manier van bouwen om extra aandacht voor beveiliging, privacy en governance. Voor juristen en organisaties biedt dit kansen, mits snelheid wordt gecombineerd met zorgvuldigheid.

AI is niet langer een experiment, maar dagelijkse praktijk binnen advocatenkantoren. De NOvA benadrukt dat AI risico's kan opleveren voor vertrouwelijkheid, deskundigheid en onafhankelijkheid. Een kantoorbreed AI-beleid is daarom essentieel om het gebruik gestructureerd en toetsbaar in te richten. Hierin wordt vastgelegd welke tools zijn toegestaan, hoe gegevens worden beschermd en wie eindverantwoordelijk is. Het College van Toezicht neemt AI expliciet mee in gesprekken met dekens, dus kantoren moeten hun aanpak kunnen verantwoorden. Een goed AI-beleid biedt houvast voor advocaten, duidelijkheid voor cliënten en inzicht voor toezichthouders.

Agentic AI belooft een fundamentele verandering in hoe juristen met AI werken, maar blijft in de praktijk vaak vaag en abstract. Deze blog legt concreet uit wat een AI-agent is en hoe die is opgebouwd uit een doel, een brein, een geheugen en tools. De nadruk ligt op gecontroleerde autonomie, waarbij menselijke verantwoordelijkheid, toezicht en kwaliteitsborging centraal blijven staan. Door met meerdere gespecialiseerde AI-agenten te werken, kan het juridische werkproces betrouwbaarder en consistenter worden ingericht. Aan de hand van praktische use cases laat de blog zien hoe AI-agenten inzetbaar zijn voor onder meer actualiteitenmonitoring, memo’s en due diligence.

In het Werkplan 2026 geeft het College van Toezicht Advocatuur inzicht in de aandachtspunten die het college in dat jaar centraal stelt bij het systeemtoezicht op de advocatuur. Eén van de onderwerpen die daarbij expliciet wordt genoemd, is het gebruik van artificial intelligence (AI) door advocaten. Het college vermeldt dat het signalen ontvangt over het gebruik van AI binnen de advocatuur en dat het dit onderwerp zal betrekken bij de jaarlijkse gespreksronde met de lokale dekens.

In aanloop naar de kabinetsformatie hebben meer dan vijftig Nederlandse AI-specialisten uit wetenschap, onderwijs en maatschappelijke organisaties een brief gestuurd aan informateur Rianne Letschert. Hun verzoek is helder: neem in het nieuwe regeerakkoord de oprichting op van een onafhankelijke AI-raad met een structureel, wettelijk verankerd mandaat.

De AFM Agenda 2026 positioneert AI als een structureel en sectoroverstijgend toezichtthema. AI wordt door de AFM gezien als zowel innovatiekracht als bron van nieuwe risico’s voor consumenten en markten. In alle toezichtdomeinen onderzoekt de AFM het gebruik van AI en de bijbehorende beheersmaatregelen. De toezichthouder zet AI ook zelf in voor datagedreven en effectiever toezicht. Transparantie, uitlegbaarheid en verantwoord gebruik van AI staan centraal in de toezichtverwachtingen. De agenda laat zien dat AI in 2026 een kernonderdeel vormt van het financieel toezicht.