Begin mei 2026 ontstond ophef toen Google Chrome op miljoenen apparaten een 4 GB groot AI-model van Gemini Nano binnenhaalde zonder duidelijke toestemming, terwijl Google tegelijk vijf aanpassingen aankondigde aan AI Overviews om uitgevers meer zichtbaarheid te geven binnen AI-antwoorden. Beide bewegingen wijzen dezelfde kant op: AI verandert van een actieve keuze in een standaardlaag onder de software die jij dagelijks gebruikt. Voor juristen raakt dit aan AVG-vragen rond toestemming, aan beroepsregels over geheimhouding en aan de afhankelijkheidspositie ten opzichte van een handvol grote technologieleveranciers. Concrete acties zijn een inventarisatie van lokale AI in werkapparatuur via chrome://on-device-internals, het uitbreiden van interne richtlijnen naar passieve AI, en het volgen van de wisselwerking tussen de digitalemarktenverordening en de AI Act. Wij bij TIL helpen juridische teams om die analyse om te zetten in beleid dat past bij hun beroepsregels.

AI in de rechtspraak is onder de AI Act soms hoogrisico, al blijft de exacte reikwijdte juridisch dubbelzinnig. Toezicht via de Autoriteit Persoonsgegevens past niet bij rechterlijke onafhankelijkheid, dus kiest het kabinet voor de procureur-generaal bij de Hoge Raad en de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak. Burgers krijgen een verzoekrecht om onderzoek af te dwingen bij vermoede schendingen van de AI Act. De inhoud van vonnissen blijft buiten beeld, maar een vonnis kan wel als bewijs dienen voor structureel niet-naleven. Het is een eerste stap, met scherpe randen, en de Uitvoeringswet ligt nog in consultatie tot 1 juni 2026.

Het Huis voor Klokkenluiders publiceerde deze maand de brochure Een integere digitale werkomgeving, met vijf aanbevelingen voor organisaties die met AI werken. Voor juridische teams is het meer dan een ethische oproep: het raakt de AI-verordening, de AVG en de aansprakelijkheid rond agentic AI. De voorbeelden uit de brochure, van discriminerende recruteringstools tot AI-gestuurde functioneringsverslagen, zijn stuk voor stuk potentiële dossiers. Menselijke toetsing, documentatie en contractuele governance met AI-leveranciers zijn niet langer vrijblijvend, maar juridische ondergrenzen. In onze blog lees je wat dat concreet betekent voor jouw integriteitsbeleid.

Journalist Ernst-Jan Pfauth deelde 12 inzichten over werken met AI zonder je denkvermogen in te leveren. Voor juristen is dat geen nevenkwestie: ons werk is denken. Wie het schrijven uitbesteedt, besteedt het nadenken uit. Wie elk oordeel aan AI delegeert, verliest uiteindelijk het eigen oordeel. In onze nieuwe blog vertalen we vier van Pfauths inzichten naar de juridische praktijk.

Claude.ai (Free, Pro, Max) draait nog steeds op Anthropic-infrastructuur in de VS en blijft daarmee ongeschikt voor cliëntdata. Sinds kort kun je Claude wél binnen de EU laten draaien via Amazon Bedrock of Google Vertex AI, met de garantie dat data niet bij Anthropic terechtkomt. Dit geldt voor Claude Cowork, Claude Code en de Claude-add-ins voor Word, Excel en PowerPoint. Microsoft Foundry kan ook, maar EU-hosting met dezelfde garantie staat als "Coming 2026" gepland zonder concrete datum, ook nu we al in mei 2026 zijn. Voor de meeste juridische teams die al in Microsoft 365 of Google Workspace werken is Claude via Bedrock of Vertex nu een werkbaar alternatief, al blijft volledige EU-soevereiniteit voorlopig buiten beeld.

Will Chen lanceerde Mike, een open source alternatief voor Harvey en Legora dat hij in twee weken bouwde en dat de discussie over de markt voor juridische AI verandert. De waarderingen van Harvey (elf miljard dollar) en Legora (5,6 miljard dollar) en prijzen van rond de 1.200 dollar per advocaat per maand komen onder druk wanneer kantoren een werkend alternatief op GitHub kunnen downloaden. Tegelijk is Mike geen kant-en-klare vervanging, omdat enterprise-zaken zoals dataveiligheid, integraties en toegang tot betaalde case law-databases niet vanzelf meekomen. De echte winst voor middelgrote en kleinere kantoren zit in onderhandelingsruimte bij verlengingen, zichtbaarheid van vendor lock-in en de strategische keuze tussen huren of zelf bouwen op de applicatielaag. Voor juristen betekent dit dat technologische geletterdheid en een expliciet keuzekader voor leveranciers belangrijker worden dan ooit, voordat het volgende contract op tafel ligt.

Op 3 mei 2026 verscheen in NRC een interview met Cees Zweistra en Julie Hoppenbrouwers over hun boek Sneller & Beter? over AI in de rechtspraktijk. Hun kernpunt: de juridische sector adopteert AI massaal vanuit FOMO, terwijl de beloofde efficiëntie in de praktijk vaak omslaat in nieuwe achterstanden, slechtere processtukken en groeiende afhankelijkheid van leveranciers. AI is geen neutraal precisie-instrument, maar een technologie die paradoxaal werkt en de blik van juristen op hun eigen vak verandert. De juiste volgorde is daarom omgekeerd: begin niet bij de tool, maar bij een welomschreven probleem in je organisatie. Soms is AI dan onderdeel van de oplossing, soms niet, en bij The Innovative Lawyer denken we mee vanuit dat probleem in plaats vanuit de hype.

Microsoft heeft een Legal Agent gelanceerd, ingebouwd in Word, voorlopig alleen in de VS via het Frontier-programma. De tool doet contractbeoordeling, redlining en risicodetectie op de plek waar juristen toch al werken. De vraag is niet of Microsoft technisch beter is dan gespecialiseerde legal tech, maar wie straks de standaardleverancier wordt van juridisch werk. Steeds meer aanbieders die juridische output leveren komen niet uit de juridische sector en zijn niet gebonden aan de regels waar advocaten wél aan vastzitten. Je strategie voor AI hoort klaar te liggen voordat de tools op je bureau staan, niet erna.