Het Hof van Discipline oordeelde op 23 oktober 2026 (ECLI:NL:TAHVD:2026:350) dat een rechtzoekende die zijn stukken met AI opstelde geen misbruik van procesrecht maakte, omdat hij binnen de paginagrens van vijftien pagina's bleef en zijn stukken geen misvattingen of onjuistheden bevatten. De deken had het hof gevraagd uit te spreken dat dekens niet op alle argumenten in lange AI-verzoeken hoeven in te gaan en van rechtzoekenden beknoptheid mogen eisen, maar die vraag beantwoordt het hof niet. Onze duiding is dat het hof de zware vraag naar misbruik beantwoordt en de praktische vraag naar de vereiste motivering laat liggen, terwijl de paginagrens alleen voor stukken bij het hof geldt en de toets op onjuistheden juist volledige lezing vereist. Omvangsgrenzen met een herstelmogelijkheid hebben sinds HR 3 juni 2022 (ECLI:NL:HR:2022:824) een stevige basis voor de gerechtshoven, en voor de rechter geldt al dat hij stellingen groepsgewijs en impliciet mag verwerpen, maar of dat ook voor een dekenbeslissing geldt is open. Organisaties die klachten en verzoeken behandelen doen er goed aan een omvangsgrens met herstelmogelijkheid vast te leggen, nooit op AI-gebruik alleen af te wijzen, onjuistheden concreet te benoemen, de kernvraag voorop te zetten en ingekomen stukken alleen in een afgeschermde AI-omgeving te verwerken.

Onderzoek van de Generative AI Labs van Wharton laat zien dat dreigen, belonen en het toekennen van een expertrol de juistheid van antwoorden van recente taalmodellen gemiddeld niet verbeteren, en dat de instructie om stap voor stap te redeneren bij modellen met een ingebouwde redeneerstap nauwelijks iets toevoegt. Per afzonderlijke vraag kan een formulering wel verschil maken, maar vooraf is niet te voorspellen welke kant op, terwijl een rol vooral de toon verandert en een antwoord daardoor deskundiger laat klinken dan het is. Ethan Mollick en Anthropic beschrijven de verschuiving naar context engineering, waarin het gaat om de informatie die je het model meegeeft, zoals bij het delegeren aan een collega. Voor juristen botst dat met het beroepsgeheim, maar TIL ziet dat de meest waardevolle context, zoals doel, lezer, rechtsgebied, kwaliteitseisen en openbare bronnen, zelden clientgebonden is, terwijl clientgegevens alleen thuishoren in een afgeschermde omgeving met verwerkersovereenkomst en zonder training op invoer. Organisaties doen er goed aan hun promptbibliotheken op te schonen, herbruikbare contextblokken te maken, in hun AI-beleid per werkomgeving vast te leggen welke context mag worden ingevoerd, en het formuleren van opdrachten op te nemen in hun AI-geletterdheid.

De Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2026, op 16 oktober 2026 aan de Tweede Kamer aangeboden, beoordeelt het combinatiescenario "De duistere kanten van Big Tech" in totaal als catastrofaal, terwijl het ANV het scenario zelf nu onwaarschijnlijk acht. In het scenario besteedt de overheid publieke diensten uit aan één technologiebedrijf, wordt beleid door diens algoritmes gestuurd en nemen transparantie en democratische controle af, met grote impact op de democratische rechtsstaat. Het themarapport onderbouwt de onderliggende kwetsbaarheden met reële voorbeelden, zoals de beperkte toegang tot Amerikaanse clouddiensten voor medewerkers van het Internationaal Strafhof en de spanning tussen de CLOUD Act, FISA en de AVG. Het ANV wijst op versnipperde regelgeving en een ongelijke procespositie van grote technologiebedrijven en bepleit een verschuiving van business continuity naar societal continuity, met digitale autonomie, open standaarden en sterker toezicht. TIL vertaalt dat voor juridische organisaties naar continuïteit van rechtsbescherming: inventariseer leveranciers en rechtsregimes, werk een opschortingsscenario uit, toets exit- en opschortingsbepalingen en leg de keuzes vast in het AI-beleid.

Bestuursrechters laten met generatieve AI opgestelde beroepsgronden onbesproken als ze onnavolgbaar zijn of op niet-bestaande bronnen steunen, en beoordelen alleen wat ter zitting wordt toegelicht, zoals de Rechtbank Noord-Holland (ECLI:NL:RBNHO:2026:14245) en de Rechtbank Zeeland-West-Brabant (ECLI:NL:RBZWB:2026:8748) recent deden in omgevingsrechtzaken. Die werkwijze volgt de formulering van de Afdeling bestuursrechtspraak van 15 juli 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:4143), en de Bredase zaak laat zien dat een goed toegelichte grond overeind blijft en zelfs tot een gegrond beroep kan leiden. Tegenover beroepsmatige gemachtigden is de rechter strenger: de Rechtbank Gelderland liet AI-gegenereerde stukken in een WOZ-zaak geheel buiten beschouwing wegens strijd met de goede procesorde en legde het risico van gemiste gronden bij de belanghebbende. Voor advocaten komt het tuchtrecht erbij, nu de Raad van Discipline 's-Hertogenbosch een berisping oplegde voor ongecontroleerd overgenomen AI-rechtspraak en de verzachtende omstandigheid van gebrekkige AI-geletterdheid sinds de NOvA-aanbevelingen van eind 2025 wegvalt. TIL adviseert organisaties elke verwijzing in de bron te controleren, alleen in te dienen wat de behandelaar ter zitting kan uitleggen, dossierfeiten uitsluitend in een afgeschermde omgeving te verwerken en de broncontrole in het AI-beleid vast te leggen.

Op 21 oktober 2026 dichtte de PHP Foundation twee ernstige lekken in PHP, de programmeertaal achter ongeveer zeventig procent van alle websites, nadat de lekken met hulp van AI waren gevonden en de details waren uitgelekt. AI helpt verdedigers lekken sneller te vinden, maar laat aanvallers die lekken ook binnen minuten misbruiken. Omdat een organisatie na een hack zelf moet aantonen dat haar beveiliging passend was, wordt volgens TIL een updatetermijn van dagen of weken voor een ernstig lek moeilijk te verdedigen, ook al noemen de AVG en de Cyberbeveiligingswet geen vaste termijn. Een lek is volgens de AP nog geen datalek, en de beheerders van opensourcesoftware hebben onder de Cyber Resilience Act maar beperkte plichten, zodat de verantwoordelijkheid vooral bij de gebruikende organisaties ligt. Juristen doen er goed aan in contracten met IT- en AI-leveranciers updatetermijnen, informatieplichten, afspraken over verouderde software en het offline halen van systemen concreet vast te leggen.

Anthropic voegde op 28 oktober 2026 een galerij met artifacts toe aan Claude for Legal, waaronder een citatiecheck, een reviewtabel voor contracten en een tijdlijn van regelgeving, plus partnerartifacts van onder meer Harvey en een koppeling met Legora. Anthropic slaat de gegevens van zakelijke klanten, ook bij Claude Enterprise, op in de Verenigde Staten; verwerking binnen de EU kan alleen via Amazon of Google, en die route geldt niet voor de artifacts in de Claude-app. Een wettelijk verbod op Claude bestaat niet; artikel 11a Advocatenwet, artikel 2:5 Awb en de NOvA-aanbevelingen leiden er volgens TIL wel toe dat stukken onder een geheimhoudingsplicht niet in Claude horen zolang de opslag in de VS plaatsvindt. Wie met Harvey of Legora afspraken over de opslaglocatie heeft gemaakt, verliest die bescherming voor de vragen en antwoorden die via Claude lopen, omdat die gesprekken dan bij Anthropic staan. Nederlandse organisaties kunnen nu de artifacts gebruiken die met openbare bronnen en eigen modelteksten werken, en leggen in hun AI-beleid vast welke gegevens in Claude mogen, wie over koppelingen beslist en dat extern delen uit staat.