Naar aanleiding van het congres “AI Experiences & Public Safety” aan de Erasmus School of Law is een Special Issue verschenen van het European Journal of Policing Studies (EJPS). Deze editie bevat zes empirische onderzoeken naar het gebruik van kunstmatige intelligentie en digitale middelen door politie en gemeenten in Nederland en België. Centraal staan praktijkervaringen van professionals, met aandacht voor de dagelijkse toepassing van algoritmische systemen en digitale tools. De bijdragen behandelen onder meer big data policing, real-time AI-toepassingen, digitale surveillance en protest policing. Daarnaast bevat het nummer artistieke en reflectieve bijdragen over digitalisering, waaronder werk over de toeslagenaffaire.

De rechtbank Oost-Brabant oordeelt dat sprake is van misbruik van procesrecht in een civiele kortgedingprocedure. De eisende partij diende omvangrijke processtukken in die grotendeels met behulp van AI waren opgesteld. Deze stukken bevatten meerdere juridische onjuistheden en onbegrijpelijke verwijzingen naar wetgeving en jurisprudentie. Niet het gebruik van AI zelf is doorslaggevend, maar het zonder controle indienen van ondermaatse stukken. Daardoor werd de wederpartij onnodig belast met extra tijd en moeite om verweer te voeren.

Een Nederlandse rechtbank heeft een huwelijk ongeldig verklaard omdat tijdens de ceremonie de wettelijk vereiste huwelijksverklaring ontbrak; de toespraak en geloften, deels gebaseerd op een AI-tekst, bevatten alleen informele beloften zonder de juridische verklaring die de wet vereist. Daardoor is volgens de rechter geen huwelijk juridisch tot stand gekomen, ondanks dat de akte aanvankelijk in de registers stond. De rechtbank benadrukte dat creatieve of persoonlijke taal de expliciete wettelijke formulering niet kan vervangen. Het paar vroeg later om de oorspronkelijke trouwdatum te behouden, maar dit verzoek werd afgewezen omdat zonder de wettelijke verklaring geen huwelijk bestond. De zaak laat zien dat bij formele handelingen zoals huwelijksvoltrekkingen AI-gegenereerde teksten juridisch getoetst moeten worden.

AI heeft bij veel juristen inmiddels een vaste plek gekregen in de dagelijkse praktijk. In alle rechtsgebieden – en bij alle typen juristen, van advocaten tot bedrijfsjuristen en overheidsjuristen – zien we toepassingen die het juridische werk zichtbaar veranderen. Van e-discovery en contractanalyse tot juridische zoekmachines en interne chatbots: 2026 wordt het jaar waarin AI definitief meedraait in het juridisch vakmanschap.

Generatieve AI verandert het startpunt van juridische vragen: steeds vaker begint het gesprek met een door AI gegenereerde analyse in plaats van een open probleemstelling. Cliënten vragen vervolgens of zo’n analyse “klopt”, terwijl het risico meestal niet zit in evidente fouten maar in wat ontbreekt. AI-teksten laten vaak uitzonderingen, procedurele voorwaarden, feitenvragen en belangenafwegingen buiten beeld. De Prompt van de Week is daarom ontworpen voor Deep Research, gericht op juridisch toetsen in plaats van verbeteren. De output levert geen nieuw AI-antwoord op, maar een professioneel kader om lacunes, onzekerheden en keuzes zichtbaar te maken. Zo wordt AI het startpunt van analyse, en blijft het juridisch oordeel expliciet bij de jurist.

De Autoriteit Persoonsgegevens ziet een toename van het aantal datalekmeldingen dat samenhangt met het gebruik van AI-chatbots op de werkvloer. Het gaat daarbij om situaties waarin medewerkers gevoelige informatie invoeren in openbare chatbots, zoals ChatGPT, Claude en Gemini. De toezichthouder ontving in 2024 en 2025 tientallen meldingen van dit type datalekken.

De inzet van AI in het politiewerk wordt vaak gepresenteerd als een logische stap in de modernisering van handhaving en toezicht. Real-time analyse van camerabeelden, automatische detectie van geweld en snelle signalering van risico’s zouden bijdragen aan effectievere en snellere interventies. Tegelijkertijd roept deze ontwikkeling fundamentele vragen op over verantwoordelijkheid, toezicht en juridische verantwoording. In een recent verschenen artikel in de European Journal of Policing Studies onderzoeken Martijn Wessels, Marc Schuilenburg en René van Swaaningen hoe deze vragen in de dagelijkse praktijk uitwerken. Hun studie richt zich niet op de techniek zelf, maar op de manier waarop politieprofessionals omgaan met een real-time AI-systeem voor geweldsdetectie in de openbare ruimte.

De Europese AI-verordening wordt vaak gepresenteerd als een technische set regels die innovatie moet begeleiden zonder de interne markt te verstoren. Maar wie de tekst nauwkeurig leest én de toelichting van het College voor de Rechten van de Mens erbij pakt, ziet een andere werkelijkheid: de AI Act is in essentie een grondrechtenwet. Niet alleen omdat zij veiligheids- en transparantievereisten introduceert, maar omdat het volledige regelgevingsmodel is gebouwd op één centrale gedachte: AI-toezicht ís grondrechtentoezicht.