In aanloop naar de kabinetsformatie hebben meer dan vijftig Nederlandse AI-specialisten uit wetenschap, onderwijs en maatschappelijke organisaties een brief gestuurd aan informateur Rianne Letschert. Hun verzoek is helder: neem in het nieuwe regeerakkoord de oprichting op van een onafhankelijke AI-raad met een structureel, wettelijk verankerd mandaat.

De AFM Agenda 2026 positioneert AI als een structureel en sectoroverstijgend toezichtthema. AI wordt door de AFM gezien als zowel innovatiekracht als bron van nieuwe risico’s voor consumenten en markten. In alle toezichtdomeinen onderzoekt de AFM het gebruik van AI en de bijbehorende beheersmaatregelen. De toezichthouder zet AI ook zelf in voor datagedreven en effectiever toezicht. Transparantie, uitlegbaarheid en verantwoord gebruik van AI staan centraal in de toezichtverwachtingen. De agenda laat zien dat AI in 2026 een kernonderdeel vormt van het financieel toezicht.

De zes prioritaire AI-toepassingsgebieden vormen geen uitputtende lijst, maar een bewuste start om focus en samenhang aan te brengen in de inzet van AI binnen de overheid. Door te prioriteren verschuift de overheid van losse experimenten naar structurele en schaalbare toepassingen. Deze keuze markeert een beleidsmatige richting die op termijn kan leiden tot verdere normering en juridische verankering. Tegelijk blijft ruimte bestaan om nieuwe toepassingsgebieden toe te voegen bij veranderende maatschappelijke of technologische ontwikkelingen. Het AI-beleid wordt daarmee expliciet gepositioneerd als adaptief en dynamisch. Voor juristen betekent dit dat niet alleen concrete toepassingen, maar ook de onderliggende beleidskoers juridisch relevant is.

AI-gebruik door junior advocaten is inmiddels dagelijkse praktijk binnen veel kantoren. De grootste bottleneck ligt niet bij juniors, maar bij senior advocaten die hen begeleiden. Verantwoord AI-gebruik vraagt om inhoudelijke begeleiding en het stellen van de juiste coachende vragen. Senior advocaten moeten begrijpen hoe AI werkt om kwaliteit en risico’s goed te kunnen beoordelen. Openheid over AI-gebruik creëert leermomenten en voorkomt kwaliteits- en complianceproblemen. AI-beleid werkt alleen als het is ingebed in opleiding, cultuur en dagelijkse praktijk. Investeren in AI-vaardigheden van senior advocaten is essentieel voor een toekomstbestendige advocatuur.

Naar aanleiding van het congres “AI Experiences & Public Safety” aan de Erasmus School of Law is een Special Issue verschenen van het European Journal of Policing Studies (EJPS). Deze editie bevat zes empirische onderzoeken naar het gebruik van kunstmatige intelligentie en digitale middelen door politie en gemeenten in Nederland en België. Centraal staan praktijkervaringen van professionals, met aandacht voor de dagelijkse toepassing van algoritmische systemen en digitale tools. De bijdragen behandelen onder meer big data policing, real-time AI-toepassingen, digitale surveillance en protest policing. Daarnaast bevat het nummer artistieke en reflectieve bijdragen over digitalisering, waaronder werk over de toeslagenaffaire.

De rechtbank Oost-Brabant oordeelt dat sprake is van misbruik van procesrecht in een civiele kortgedingprocedure. De eisende partij diende omvangrijke processtukken in die grotendeels met behulp van AI waren opgesteld. Deze stukken bevatten meerdere juridische onjuistheden en onbegrijpelijke verwijzingen naar wetgeving en jurisprudentie. Niet het gebruik van AI zelf is doorslaggevend, maar het zonder controle indienen van ondermaatse stukken. Daardoor werd de wederpartij onnodig belast met extra tijd en moeite om verweer te voeren.

Een Nederlandse rechtbank heeft een huwelijk ongeldig verklaard omdat tijdens de ceremonie de wettelijk vereiste huwelijksverklaring ontbrak; de toespraak en geloften, deels gebaseerd op een AI-tekst, bevatten alleen informele beloften zonder de juridische verklaring die de wet vereist. Daardoor is volgens de rechter geen huwelijk juridisch tot stand gekomen, ondanks dat de akte aanvankelijk in de registers stond. De rechtbank benadrukte dat creatieve of persoonlijke taal de expliciete wettelijke formulering niet kan vervangen. Het paar vroeg later om de oorspronkelijke trouwdatum te behouden, maar dit verzoek werd afgewezen omdat zonder de wettelijke verklaring geen huwelijk bestond. De zaak laat zien dat bij formele handelingen zoals huwelijksvoltrekkingen AI-gegenereerde teksten juridisch getoetst moeten worden.

AI heeft bij veel juristen inmiddels een vaste plek gekregen in de dagelijkse praktijk. In alle rechtsgebieden – en bij alle typen juristen, van advocaten tot bedrijfsjuristen en overheidsjuristen – zien we toepassingen die het juridische werk zichtbaar veranderen. Van e-discovery en contractanalyse tot juridische zoekmachines en interne chatbots: 2026 wordt het jaar waarin AI definitief meedraait in het juridisch vakmanschap.