Inzichten

Prompt, Prompting BijzonderStrafrecht.nl Prompt, Prompting BijzonderStrafrecht.nl

Legal Prompt van de Week: De houdbaarheidsdatum van je eigen publicatie

Een gepubliceerd artikel veroudert stelling voor stelling. Een termijn verandert, een artikel wordt vernummerd, een open rechtsvraag wordt alsnog beantwoord. Wie veel publiceert of een tijdschrift redigeert, heeft er baat bij te weten welke delen van eerder werk nog dragen, en vindt daar vaak ook de beste onderwerpen voor nieuwe bijdragen. In deze Legal Prompt van de Week introduceren we de Houdbaarheidsprompt, die een eigen artikel ontleedt in afzonderlijke stellingen en per stelling aangeeft welke latere ontwikkeling haar kan raken en waar je dat moet nagaan. Het model oordeelt daarbij niet of een stelling nog juist is, omdat het die latere ontwikkelingen vaak niet kent. Met een tweede prompt bepaal je of de uitkomst een vervolgstuk rechtvaardigt.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

AI-Adoptie is iets anders dan trainen

Veel organisaties sturen bij AI op training: iedereen een cursus, iedereen een account. In het webinar AI-adoptie in de praktijk van 5 november, dat je nog gratis kunt terugkijken, stelde Eva Bosma van &samhoud dat je de hele organisatie kunt hebben getraind terwijl de adoptie laag blijft. Training raakt maar een deel van wat er nodig is. Volgens het model van &samhoud gaat adoptie over vier dingen: gebruik, gedrag, bekwaamheid en verankering. Dit blog gaat over de laatste twee, en daarmee over de vraag die juridische en fiscale teams nu het meest bezighoudt: hoe leid je mensen op als AI een deel van het werk overneemt.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Herziene NOvA-aanbevelingen AI vragen meer inkoopmacht dan de meeste kantoren hebben

De NOvA publiceerde op 12 november 2026 de herziene Aanbevelingen AI in de advocatuur, een niet-bindend document van 34 pagina’s dat van elk kantoor een schriftelijk AI-beleid met zes verplichte onderwerpen vraagt. Onze these is dat het deel over beleid, toestemming, controle en scholing goed uitvoerbaar is, terwijl de achttien contracteisen voor leveranciers een inkoopmacht veronderstellen die de meeste kantoren missen. De casus Copilot laat dat zien: training op invoer is uitgesloten en drie instellingen bepalen of verwerking binnen de EU blijft, maar zero data retention en het risico van de CLOUD Act kan een kantoor niet wegonderhandelen. Ten opzichte van 2025 is de prijs van een tool geen veiligheidsmaatstaf meer, is toestemming van de cliënt beperkt tot zeven situaties en zijn er nieuwe aanbevelingen over agents, junioren, declareren en melden aan de rechter. Wij verwachten dat de aanbevelingen als maatstaf gaan werken en dat het uurtarief onder druk komt, zodat een kantoor zijn afwegingen het best vastlegt en begint met wat het zelf in de hand heeft. Op het congres Wat AI vraagt van de juridische praktijk op 8 december 2026 in Den Haag komen de open punten aan bod, waaronder dataveiligheid, lokaal draaiende AI, het opleiden van junioren en het verdienmodel.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Wet tegen manipulatief ontwerp zet chatbots die menselijk contact nabootsen op de rode lijst

Het initiatiefwetsvoorstel Wet tegen manipulatief ontwerp van Kamerlid Kathmann, in internetconsultatie tot en met 14 december 2026, maakt manipulatief ontwerp van digitale diensten en producten tot een oneerlijke handelspraktijk in Boek 6 BW, met een open norm, een rode lijst van praktijken die altijd manipulatief zijn en een oranje lijst met een weerlegbaar vermoeden. Voor AI is van belang dat ontwerp dat menselijk contact simuleert en eerdere invoer gebruikt voor verdere vermenselijking op de rode lijst staat, zonder de schadedrempel die artikel 5 AI Act hanteert en zonder dat transparantie volstaat. De handelaar draagt de bewijslast dat zijn ontwerp ethisch en niet manipulatief is en moet ontwerpkeuzes documenteren en openbaar maken. Juridisch is het voorstel kwetsbaar, omdat de richtlijn oneerlijke handelspraktijken maximumharmonisatie kent en het Hof van Justitie in VTB-VAB de Europese lijst van per-se-verboden uitputtend achtte, terwijl de Digital Fairness Act, die de Commissie naar verwachting op 11 november 2026 presenteert, de richtlijn volgens een gelekt ontwerp in een verordening omzet. Organisaties met consumentgerichte AI doen er goed aan nu hun chatbotfuncties tegen de lijsten te leggen, hun ontwerpkeuzes te onderbouwen en vast te leggen, en leverancierscontracten op zeggenschap over persona en modelgedrag te toetsen.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

AI-chats van ambtenaren zijn voor de Woo documenten als elk ander

Een gesprek met ChatGPT of Copilot dat een ambtenaar over zijn werk voert, valt onder het ruime documentbegrip van de Woo, net zoals de Afdeling dat in 2019 voor WhatsApp-berichten op privételefoons oordeelde. ICTRecht stelt dat alleen gebruikte AI-uitvoer en gedeelde chats bewaard hoeven te worden en dat niet-gedeelde concepten en brainstorms buiten schot blijven, maar die grens is voor de Woo nog niet door de rechter bevestigd en verhoudt zich lastig tot rechtspraak over conceptversies. Persoonlijke beleidsopvattingen in de prompt van de ambtenaar kunnen beschermd zijn, de ruwe uitvoer van een taalmodel niet, terwijl een AI-advies dat de ambtenaar als het zijne overneemt weer onder artikel 5.2 Woo kan vallen. Het grootste risico ligt bij verwijderde chats, omdat een organisatie dan de Archiefwet kan overtreden en bij een Woo-verzoek niet meer kan zoeken wat had moeten berusten. Overheidsorganisaties doen er goed aan in hun AI-beleid vast te leggen dat werkgesprekken alleen in zakelijke omgevingen plaatsvinden, wanneer chats worden geëxporteerd, welke bewaarinstellingen een tool moet hebben en dat AI-chats meegaan in de Woo-zoekslag.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Gezichtsherkenning door de Britse politie krijgt een eigen wet, met autorisatie binnen de eigen rangen

Het Britse Home Office publiceerde op 4 november 2026, bijna negen maanden na sluiting van de consultatie, zijn reactie op de consultatie over een wettelijk kader voor gezichtsherkenning en andere biometrie bij wetshandhaving. Er komt een eigen wet met één onafhankelijke toezichthouder met handhavingsbevoegdheden, wettelijke gedragscodes voor politie en private partijen, en eisen aan testen en wetenschappelijke validiteit, terwijl een wetsvoorstel en tijdpad nog ontbreken. De autorisatie van een concrete inzet blijft bij de politie zelf via een wettelijk vastgelegde minimale rang, waar de AI-verordening voor realtime gezichtsherkenning in de openbare ruimte voorafgaande toestemming van een rechter of onafhankelijke autoriteit eist. Volgens TIL past die interne rangvereiste slecht bij een maatregel die bij elke live inzet grote aantallen niet-verdachten raakt, al is het Britse model concreter over testen en over retrospectieve gezichtsherkenning en emotieherkenning. Voor strafrechtadvocaten, inkopende overheidsjuristen en de Nederlandse wetgever, die nog moet kiezen of en hoe hij artikel 5, vijfde lid, AI-verordening invult, biedt het Britse kader een bruikbaar toetsingspunt.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Persuitgeversrecht raakt een AI-chatbot pas als het antwoord het nieuwsartikel overbodig maakt

Advocaat-generaal Szpunar concludeert in zaak C-250/25, Like Company tegen Google, dat een AI-chatbot die nieuwsartikelen via RAG ophaalt het persuitgeversrecht kan schenden als hij toegangsbeperkingen omzeilt of als de uitdrukkingsvorm van een artikel zo herkenbaar in het antwoord terugkomt dat de gebruiker het origineel kan overslaan. Het overnemen van feiten blijft vrij, en parafraseren redt een antwoord niet als opbouw en formulering van het artikel herkenbaar blijven. Training valt volgens hem buiten het persuitgeversrecht omdat het geen onlinegebruik is, en valt in beginsel onder de tekst- en dataminingexceptie, al noemt hij dat een voorlopig standpunt waarover de lidstaten verdeeld zijn. De aanbieder is alleen aansprakelijk als het overnemen bij zijn verdienmodel hoort of als hij geen redelijke maatregelen heeft getroffen, en vrij online publiceren geldt niet als impliciete toestemming. Voor juridische teams betekent dit dat zij bij de inkoop van AI-onderzoekstools vragen naar bronlicenties, crawlergedrag en outputfilters, een bewuste keuze maken over opt-outs voor eigen publicaties, en chatbotsamenvattingen die een vakartikel vervangen niet overnemen in eigen stukken.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Bijna iedereen gebruikt AI, de opbrengst verschilt enorm

Op 5 november gaf Eva Bosma van &samhoud bij The Innovative Lawyer het webinar AI-adoptie in de praktijk: waarom technologie zelden de grootste uitdaging is. Was je er niet bij, dan kun je je alsnog aanmelden en het webinar gratis terugkijken. Haar verhaal sluit aan op wat veel juridische teams nu ervaren. De tools zijn er, het gebruik stijgt, en toch verandert er in het dagelijkse werk minder dan verwacht. Eva baseerde zich op het AI-adoptieonderzoek dat &samhoud voor het derde jaar op rij liet uitvoeren door een onafhankelijk onderzoeksbureau, onder ruim duizend hoogopgeleide werkende Nederlanders. Wil je hier verder over doorpraten, dan kan dat binnenkort op de twee congressen die The Innovative Lawyer samen met &samhoud organiseert: Tax Tech 2026 voor fiscalisten op 20 november en Wat AI vraagt van de juridische praktijk voor juristen op 8 december in Den Haag. Eva Bosma en haar collega Franka Rolvink Couzy spreken op beide congressen.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Starten met AI in tien stappen, stap 4: een AI-tool kiezen begint bij je eigen taken en de informatie waarmee je werkt

Welke AI-tool je kiest, hangt af van wat je ermee wilt doen, met welke informatie je werkt en wat je organisatie al heeft geregeld, waarbij de vraag of je met openbare of vertrouwelijke informatie werkt het zwaarst weegt. Er zijn vier soorten tools: algemene chatbots zoals ChatGPT, Claude, Gemini en Vibe van Mistral (voorheen Le Chat), ingebouwde assistenten zoals Microsoft Copilot, juridische tools zoals Harvey, Legora en Moonlit, en agents die opdrachten zelfstandig in stappen uitvoeren. Europese herkomst zegt weinig over geschiktheid, zoals blijkt uit het feit dat Mistral de invoer bij Vibe standaard voor training gebruikt tenzij je dat uitzet. TIL adviseert te denken in een kleine set van een algemene chatbot voor openbare informatie, de zakelijke tool van de organisatie voor werkinformatie en een tool met echte bronnen voor juridisch onderzoek. De oefening bestaat uit het in kaart brengen van tien terugkerende taken, met per taak de soort tool, het type informatie en de tool die je daarvoor gebruikt.

Meer informatie
BijzonderStrafrecht.nl BijzonderStrafrecht.nl

Rendement van AI meten: tokenverbruik zegt juridische teams weinig over waarde

The Economist betoogt in een column van 20 augustus 2026 dat organisaties het rendement van AI moeten meten met maatstaven voor gebruik, uitkomsten en de begeleiding van verandering, omdat gebruikscijfers alleen activiteit tonen. Voor juridische teams is die vraag extra lastig, omdat tijdwinst bij declaratie per uur eerst omzet kost en Thomson Reuters-cijfers laten zien dat cliënten andere tariefmodellen verwachten terwijl de meeste advocatenkantoren hun prijsstructuur niet hebben aangepast. Het voorbeeld van de explosie aan formulematige NHANES-artikelen laat zien dat meer output geen betere uitkomst is, zodat juridische teams ook kwaliteit moeten meten, zoals reviewcorrecties en onjuiste bronnen. Onderzoek naar AI in de Amerikaanse maakindustrie wijst op een productiviteitsdip vóór de winst, vooral bij gevestigde organisaties die bestaande controles loslaten, al is de overdraagbaarheid naar de juridische praktijk niet onderzocht. TIL adviseert vooraf een nulmeting te doen met niet-vertrouwelijk materiaal of in een afgeschermde omgeving, vast te leggen waar bespaarde tijd heen gaat, een ontslag op AI-grond alleen met aantoonbare onderbouwing te overwegen en AI-geletterdheid en ongeautoriseerd gebruik mee te meten.

Meer informatie